![](\"uploads/news/706c280aa5f71060c9e96591d5d3f8357cb81ed2.jpg\")
\n
حملت المحاضرة عنوان \"مآذن دمشقية\"، وأخذت الحضور في رحلة عبر العصور التي مرت بها المدينة، مستندة إلى إرث المؤرخين قتيبة الشهابي وعماد الأرمشي.
\nدمشق-العاصمة نيوز
\nقدّم الباحث في التراثين الإسلامي والعربي محمد صالح المعراوي، محاضرة تراثية في المركز الثقافي العربي بالمزة، توثّق تاريخ 44 مئذنة في دمشق وأسمائها، لتروي مجتمعة تاريخ المدينة العريق وتطورها المعماري حتى عام 1941.
\nحملت المحاضرة عنوان \"مآذن دمشقية\"، وأخذت الحضور في رحلة عبر العصور التي مرت بها المدينة، مستندة إلى إرث المؤرخين قتيبة الشهابي وعماد الأرمشي.
\nأوضح المعراوي خلال المحاضرة التي أُقيمت أمس، أن أصل المآذن في دمشق يعود إلى العصر الأموي، إلا أن شكلها الحالي لم يبق أموياً خالصاً بسبب ترميمات متعاقبة بعد كوارث وزلازل. وأشار إلى أن العمارة الإسلامية في دمشق تعود بشكل عام إلى عصور الأمويين، ثم الأيوبيين والزنكيين والمماليك، وصولاً إلى العثمانيين، فيما لم تترك المراحل الأخرى أثراً بارزاً في عمارة المساجد.
\n![](\"uploads/news/92719257b27109ef86dbc80d12c991111ad23683.jpg\")
تبدأ القصة من المآذن الثلاث للجامع الأموي الذي بناه الخليفة الوليد بن عبد الملك، وهو من أروع نماذج العمارة الإسلامية. تُعد مئذنة العروس أقدمها وتقع في الجدار الشمالي للجامع، وتتميز بقاعدتها المربعة على الطراز الأموي، وقد خضعت لعدة ترميمات في العهدين الأموي والمملوكي، ولا تزال نوافذها المزدوجة واضحة، إلى جانب المزولة (الساعة الشمسية) التي رُممت لاحقاً.
\n![](\"uploads/news/acccbed6dd8d54895a1889e41ec3ed0daebdf7d7.jpg\")
أما مئذنة عيسى، المبنية فوق برج روماني، فتتألف من كتلتين غير مرتبطتين، بقاعدة مربعة أموية ثم أيوبية، تعلوها كتلة عثمانية رشيقة متعددة الأضلاع وتنتهي بقلنسوة مخروطية، وقد تعرضت لأضرار وترميمات عبر العصور المختلفة.
\nأما مئذنة قايتباي، فكانت أموية الأصل قبل أن يجددها السلطان المملوكي الأشرف قايتباي بالكامل، لتصبح نموذجاً كاملاً للطراز المملوكي بجذعها المثمن ومحاريبها ونوافذها المسمطة وحشواتها ومقرنصاتها ونقوشها الأثرية.
\nتحدث المعراوي عن جوامع العهد النوري التي تعود لعصر السلطان نور الدين زنكي، مشيراً إلى مئذنة باب شرقي التي شُيدت على هيئة منارة، وكانت تتبع شرقاً لمسجد الجنائز الذي اندثر، وتتميز بقاعدتها المربعة على الطراز الأموي وبساطتها، فيما خضعت ذروتها لترميم قريب من الطراز العثماني.
\n![](\"uploads/news/c9db0acbaf7570789117ebbc9b1c26d649cc8808.jpg\")
كما تحدث عن مئذنة جامع حسان على طريق الميدان القديم ذات الجذع المربع، التي يعود جزءها العلوي لمرحلة ترميم عثماني بعد تعرضها للهدم والبناء عدة مرات، إضافة إلى مئذنة المدرسة النورية الكبرى التي تأسست عام 563 هجري.
\nتناول المعراوي المآذن الأيوبية التي تميزت بالشكل المربع والتقشف، ومنها مئذنة المدرسة الأتابكية في حي الصالحية التي بنتها السيدة تركان خاتون زوجة الملك الأشرف الأيوبي، بجذع مربع تعلوه مئذنة ثم جوسق فوق الشرفة وخوذة.
\nكما لا تزال مئذنة جامع الجديد المثمنة شاهدة على تلك المرحلة، إذ بُني الجامع على أنقاض تربة، وتتميز شرفته المثمنة بنوافذ مسمطمة لا تُفتح.
\nكما تطرق إلى مئذنة جامع الحنابلة التي تجمع بين بساطة الجزء الأيوبي وشرفة مربعة يعلوها جوسق خماسي الطبقات غريب الشكل، مشيراً إلى فرادة مئذنة المدرسة المرشدية التي لا مثيل لها في دمشق.
\nوأشار أيضاً إلى مئذنة جامع التوبة المثمنة التي بُنيت على أنقاض خان للمعازف في عهد الملك موسى الأيوبي عام 632 هجري، قبل أن تُجدد كلياً في العصر المملوكي.
\n![](\"uploads/news/ad74518a6882242ecec2bae8b97d58944e03ba70.jpg\")
وذكر أن جامع الجراح قد يكون من أقدم الجوامع بعد الأموي، إذ جُدد في عهد السلطان صلاح الدين الأيوبي لتصبح مئذنته مربعة، بينما تنتمي الشرفة والجوسق للطراز المملوكي، أما مئذنة المدرسة الشامية البرانية في سوق ساروجة فتنتمي إلى النمط الأيوبي مع قلنسوة أقرب إلى المملوكي.
\nوصف المعراوي مآذن العهد المملوكي بأنها الأغنى زخرفة ومقرنصات في دمشق، وتحدث عن مئذنة جامع قلعي المتأثرة بالطراز الأيوبي، والتي تشبه قلنسوتها مئذنة جامع ابن هشام المجاور، مع تميزها بشريطين كتابيين، معتبرًا أن مئذنة جامع تنكز تمثل أجمل نماذج العمارة المملوكية.
\nكما عرض لقطة نادرة حديثة لمئذنة جامع الحيوطية خلف مشفى المجتهد، وتناول مئذنة جامع الأقصاب في شارع الملك فيصل المتأثرة بالأيوبية والتي تشبه مئذنة جامع التيروزي في حي قبر عاتكة، المنفصلة عن جامعها، ومئذنة الجامع المعلق فوق نهر بردى التي رُممت في العهد العثماني بشكل غير موفق بعد إصابتها بصاعقة، مقابل التصميم المتقن لمئذنة دار القرآن الكريم (الصابونية) الغنية بالزخارف والأشرطة التزيينية والكتابية.
\nكما تتميز مئذنة الشحم بجذعها المربع وانفصالها عن جامعها (الحبوبي حالياً)، وتعد مئذنة المدرسة السيبائية آية في الجمال وفق المعراوي.
\nأوضح المعراوي أن مآذن العهد العثماني اتسمت بالنحالة والارتفاع الشاهق، والقلنسوة المخروطية، والجذع متعدد الأضلاع، كما في مئذنتي التكية السليمانية المتشابهتين، والمئذنة الفريدة لجامع السنانية.
\n![](\"uploads/news/f5d392fcbb954381158454a30956d56cd7063451.jpg\")
وأشار إلى أن مئذنة جامع الشيخ محي الدين شُيدت بالطراز المملوكي، وهو ما تأثرت به أيضاً مئذنة جامع مراد باشا النقشبندي، فيما تميزت مئذنة جامع درويش باشا بكثرة الأضلاع، إلى جانب مئذنة الياغوشية، ومئذنتي القاري (السفرجلاني) وزاوية الشيخ فرج ذات التأثير الشامي المملوكي الأرقش.
\nتحدث المعراوي عن مئذنة جامع التعديل التي تميزت بطولها ورشاقتها، إضافة إلى مآذن الباشورة وعلي البريدي والسلحدار والقرزمي، ومئذنة باب الكنيسة المعروفة باليتيمة بعد اندثار جامعها، فضلاً عن مئذنة الحجار التي لم تعد قائمة، كما تناول المآذن المعاصرة التي شُيدت بطراز شامي متأثر بالعهد العثماني حتى عام 1941، ومنها مآذن الشعلان والشهواني والتكية المولوية.
\nفي ختام المحاضرة، عبّر الحضور عن أملهم في توسيع هذا البحث ليشمل جميع المآذن الدمشقية، تأكيداً على أهمية صونها من أي عبث.
\nوفي تصريحات لمراسلة العاصمة نيوز، نوّه الفنان التشكيلي علاء الغبرا بدقة الوصف الفني للمآذن خلال المحاضرة، فيما أشار المهتم بالتوثيق سامر ماميش إلى دور هذه الفعاليات في حفظ الذاكرة وتأريخ الأجيال القادمة.
\nيُذكر أن محمد صالح المعراوي مهندس طبي وباحث في التراث الدمشقي، مع تركيز خاص على المساجد والمآذن.
\n![](\"uploads/news/cf0deb1f29c6a23c8292481385edb3962ef0a72e.jpg\")
![](\"uploads/news/4666bbc2a07024dc6f2823ada6cff7e153c39738.jpg\")
![](\"uploads/news/45471eafc7a9f0a9c6aad964c9a486b6a8aa205b.jpg\")
![](\"uploads/news/79299a14e2cb0b7c48de3f510c693e9fe7232f14.jpg\")
![](\"uploads/news/0ceb8b82de196183d352caa1ca93129c9ba58b7b.jpg\")
Damascus - Al-Asima News
\nResearcher in Islamic and Arab heritage, Mohamed Saleh Al-Ma'arawi, delivered a heritage lecture at the Arab Cultural Center in Mezzeh, providing a visual historical documentation of 44 minarets in Damascus and their names, collectively narrating the ancient city's history and architectural development up to 1941.
\nThe lecture, titled \"Damascene Minarets,\" took the audience on a journey through the ages the city has experienced, relying on the legacy of historians Qutaiba Al-Shihabi and Imad Al-Armeshi.
\nAl-Ma'arawi explained during the lecture held yesterday that the origin of minarets in Damascus dates back to the Umayyad era, yet their current form is not purely Umayyad due to successive restorations following disasters and earthquakes. He indicated that Islamic architecture in Damascus generally belongs to the Umayyad, Ayyubid, Zengid, Mamluk, and Ottoman periods, while other eras left no prominent marks on mosque architecture.
\nThe story begins with the three minarets of the Umayyad Mosque, built by Caliph Al-Walid ibn Abd al-Malik, considered among the finest examples of Islamic architecture. The Bride Minaret is the oldest, located on the mosque’s northern wall, characterized by its square base designed in the Umayyad style, having undergone several restorations during the Umayyad and Mamluk eras. Its double windows remain distinct, alongside the sundial that was later restored.
\nThe Isa Minaret, built atop a Roman tower, consists of two unconnected blocks: a square Umayyad then Ayyubid base, topped by a slender, multi-faceted Ottoman section ending with a conical crown. It also suffered damages and restorations across different periods.
\nMeanwhile, the Qaytbay Minaret was originally Umayyad before being completely renovated by the Mamluk Sultan Al-Ashraf Qaytbay, becoming a full example of Mamluk style with its octagonal shaft, mihrabs, latticed windows, panels, muqarnas, and decorative inscriptions.
\nRegarding the mosques of the Nuri era, dating to Sultan Nur al-Din Zengi’s time, Al-Ma'arawi pointed to the Bab Sharqi Minaret, built as a lighthouse, formerly east of the now-vanished Janazah Mosque. It features a square base in the Umayyad style and simplicity, while its top was restored in a style closer to Ottoman.
\nHe also discussed the Hassan Mosque minaret on the old Midan road, with a square shaft whose upper part was restored in the Ottoman period after multiple demolitions and rebuildings, as well as the simple minaret of the Great Nuri School founded in 563 AH.
\nAl-Ma'arawi addressed the Ayyubid minarets marked by square shapes and austerity, notably the Atabaki School minaret in the Salihiya neighborhood, built by Lady Turkan Khatun, wife of Sultan Al-Ashraf Al-Ayyubi, with a square shaft topped by a minaret, then a balcony and a dome.
\nThe octagonal minaret of the Al-Jadid Mosque still stands as a witness of that period; the mosque was built on ruins and features an octagonal balcony with latticed windows that do not open.
\nHe also referred to the Hanabila Mosque minaret combining the simplicity of the Ayyubid part with a square balcony topped by a strange-shaped five-tiered turret, highlighting the uniqueness of the Al-Murshidiya School minaret, unparalleled in Damascus.
\nAdditionally, he noted the octagonal minaret of the Tawba Mosque, built on the ruins of a khan for musicians during Sultan Musa Al-Ayyubi’s reign in 632 AH, later completely renovated in the Mamluk era.
\nHe mentioned that the Al-Jarrah Mosque might be among the oldest after the Umayyad, renovated during Sultan Salah al-Din Al-Ayyubi’s reign, with a square minaret, while its balcony and turret belong to the Mamluk style. The Al-Shamiya Al-Barani School minaret in Sarouja market belongs to the Ayyubid style with a crown closer to Mamluk.
\nAl-Ma'arawi described the Mamluk minarets as the richest in decorations and muqarnas in Damascus. He spoke about the Qala’i Mosque minaret influenced by Ayyubid style, resembling the crown of the neighboring Ibn Hisham Mosque minaret, distinguished by two inscription bands. He considered the Tankiz Mosque minaret the finest example of Mamluk architecture.
\nHe also presented a rare recent photo of the Hayyutiya Mosque minaret behind Al-Mujtahid Hospital, and discussed the Al-Aqsab Mosque minaret on King Faisal Street, influenced by Ayyubid style and resembling the Al-Tirouzi Mosque minaret in the Qabr Atika neighborhood, detached from its mosque, as well as the Hanging Mosque minaret above the Barada River, restored poorly in the Ottoman era after being struck by lightning, contrasted with the meticulously designed minaret of the House of the Holy Quran (Al-Sabuniya), rich in decorations and inscription bands.
\nThe Al-Shahm minaret is notable for its square shaft and separation from its mosque (currently Al-Haboubi), and the Al-Saybaiya School minaret is considered a masterpiece of beauty by Al-Ma'arawi.
\nAl-Ma'arawi explained that Ottoman-era minarets generally featured slenderness, great height, conical crowns, and multi-faceted shafts, as seen in the twin Suleimaniyya Tekke minarets and the unique Sananiya Mosque minaret.
\nHe noted that the Sheikh Muhyiddin Mosque minaret was built in the Mamluk style, which also influenced the Murad Pasha Al-Naqshbandi Mosque minaret. The Darwish Pasha Mosque minaret is distinguished by many facets, alongside the Yaghoshiya, the two Al-Qari (Safarjalani) minarets, and Sheikh Faraj’s Zawiya minaret with elegant Damascene Mamluk influence.
\nAl-Ma'arawi spoke about the Ta'dil Mosque minaret, notable for its great height and elegance, as well as the Bashura, Ali Al-Breidi, Al-Salhdar, and Al-Qarzami minarets, the Bab Al-Kanisah minaret known as the Orphan after its mosque disappeared, and the Al-Hijar minaret which no longer exists. He also covered contemporary minarets built in the Damascene style influenced by the Ottoman era up to 1941, including the Sha'lan, Al-Shahwani, and Mawlawi Tekke minarets.
\nAt the lecture’s conclusion, attendees expressed hope to expand this research to include all Damascus minarets, emphasizing the importance of protecting them from any vandalism.
\nIn statements to Al-Asima News correspondent, visual artist Alaa Al-Ghabra praised the precise artistic description of the minarets during the lecture, while documentation enthusiast Samer Mamesh highlighted the role of such events in preserving memory and documenting history for future generations.
\nIt is noted that Mohamed Saleh Al-Ma'arawi is a medical engineer and researcher in Damascene heritage, with a special focus on mosques and minarets.
\nDamas - Al-Asima News
\nLe chercheur en patrimoine islamique et arabe, Mohamed Saleh Al-Ma'arawi, a donné une conférence patrimoniale au Centre culturel arabe de Mezzeh, offrant une documentation historique visuelle de 44 minarets damascènes et de leurs noms, racontant ensemble l'histoire ancienne de la ville et son évolution architecturale jusqu'en 1941.
\nLa conférence, intitulée \"Minarets damascènes\", a emmené le public à travers les âges traversés par la ville, s'appuyant sur l'héritage des historiens Qutaiba Al-Shihabi et Imad Al-Armeshi.
\nAl-Ma'arawi a expliqué lors de la conférence tenue hier que l'origine des minarets à Damas remonte à l'époque omeyyade, mais leur forme actuelle n'est pas purement omeyyade en raison des restaurations successives après des catastrophes et des tremblements de terre. Il a indiqué que l'architecture islamique à Damas appartient généralement aux périodes omeyyade, ayyoubide, zengide, mamelouke et ottomane, tandis que d'autres époques n'ont pas laissé de marques marquantes sur l'architecture des mosquées.
\nL'histoire commence avec les trois minarets de la mosquée omeyyade, construite par le calife Al-Walid ibn Abd al-Malik, considérée comme l'un des plus beaux exemples d'architecture islamique. Le minaret de la Mariée est le plus ancien, situé sur le mur nord de la mosquée, caractérisé par sa base carrée conçue dans le style omeyyade, ayant subi plusieurs restaurations aux époques omeyyade et mamelouke. Ses fenêtres doubles restent distinctes, ainsi que le cadran solaire qui a été restauré plus tard.
\nLe minaret d'Isa, construit sur une tour romaine, se compose de deux blocs non reliés : une base carrée omeyyade puis ayyoubide, surmontée d'une section ottomane élancée à multiples facettes se terminant par une couronne conique. Il a également subi des dommages et des restaurations à différentes périodes.
\nQuant au minaret de Qaytbay, il était à l'origine omeyyade avant d'être entièrement rénové par le sultan mamelouk Al-Ashraf Qaytbay, devenant un exemple complet du style mamelouk avec son fût octogonal, ses mihrabs, ses fenêtres à treillis, ses panneaux, ses muqarnas et ses inscriptions décoratives.
\nConcernant les mosquées de l'époque nuri, datant du sultan Nour al-Din Zengi, Al-Ma'arawi a évoqué le minaret de Bab Sharqi, construit en forme de phare, situé à l'est de la mosquée des funérailles aujourd'hui disparue. Il présente une base carrée dans le style omeyyade et une simplicité, tandis que son sommet a été restauré dans un style plus proche de l'ottoman.
\nIl a également parlé du minaret de la mosquée Hassan sur l'ancienne route de Midan, avec un fût carré dont la partie supérieure a été restaurée à l'époque ottomane après plusieurs démolitions et reconstructions, ainsi que du minaret simple de la grande école nuri fondée en 563 de l'Hégire.
\nAl-Ma'arawi a abordé les minarets ayyoubides caractérisés par des formes carrées et une austérité, notamment le minaret de l'école Atabaki dans le quartier de Salihiya, construit par Lady Turkan Khatun, épouse du sultan Al-Ashraf Al-Ayyubi, avec un fût carré surmonté d'un minaret, puis d'un balcon et d'un dôme.
\nLe minaret octogonal de la mosquée Al-Jadid témoigne encore de cette période ; la mosquée a été construite sur des ruines et présente un balcon octogonal avec des fenêtres à treillis qui ne s'ouvrent pas.
\nIl a également évoqué le minaret de la mosquée Hanabila combinant la simplicité de la partie ayyoubide avec un balcon carré surmonté d'une tourelle à cinq étages de forme étrange, soulignant l'unicité du minaret de l'école Al-Murshidiya, sans pareil à Damas.
\nIl a aussi mentionné le minaret octogonal de la mosquée Tawba, construit sur les ruines d'un khan pour musiciens sous le règne du sultan Musa Al-Ayyubi en 632 de l'Hégire, avant d'être entièrement rénové à l'époque mamelouke.
\nIl a indiqué que la mosquée Al-Jarrah pourrait être parmi les plus anciennes après l'Omeyyade, rénovée sous le règne du sultan Salah al-Din Al-Ayyubi, avec un minaret carré, tandis que son balcon et sa tourelle appartiennent au style mamelouk. Le minaret de l'école Al-Shamiya Al-Barani dans le marché de Sarouja appartient au style ayyoubide avec une couronne plus proche du mamelouk.
\nAl-Ma'arawi a décrit les minarets mamelouks comme les plus riches en décorations et muqarnas à Damas. Il a parlé du minaret de la mosquée Qala’i influencé par le style ayyoubide, ressemblant à la couronne du minaret de la mosquée voisine Ibn Hisham, distingué par deux bandes d’inscriptions. Il a considéré le minaret de la mosquée Tankiz comme le plus bel exemple de l’architecture mamelouke.
\nIl a aussi présenté une photo rare récente du minaret de la mosquée Hayyutiya derrière l’hôpital Al-Mujtahid, et discuté du minaret de la mosquée Al-Aqsab dans la rue King Faisal, influencé par le style ayyoubide et ressemblant au minaret de la mosquée Al-Tirouzi dans le quartier Qabr Atika, détaché de sa mosquée, ainsi que du minaret de la mosquée suspendue au-dessus du fleuve Barada, restauré maladroitement à l’époque ottomane après avoir été frappé par la foudre, en contraste avec le minaret minutieusement conçu de la Maison du Saint Coran (Al-Sabuniya), riche en décorations et bandes d’inscriptions.
\nLe minaret Al-Shahm se distingue par son fût carré et sa séparation de sa mosquée (actuellement Al-Haboubi), et le minaret de l’école Al-Saybaiya est considéré comme un chef-d'œuvre de beauté selon Al-Ma'arawi.
\nAl-Ma'arawi a expliqué que les minarets ottomans se caractérisent généralement par leur finesse, leur grande hauteur, leurs couronnes coniques et leurs fûts multifacettes, comme on le voit dans les deux minarets similaires de la tekke Suleimaniyya et le minaret unique de la mosquée Sananiya.
\nIl a noté que le minaret de la mosquée Sheikh Muhyiddin a été construit dans le style mamelouk, qui a également influencé le minaret de la mosquée Murad Pasha Al-Naqshbandi. Le minaret de la mosquée Darwish Pasha se distingue par ses nombreuses facettes, aux côtés des minarets Yaghoshiya, des deux minarets Al-Qari (Safarjalani) et du minaret de la zawiya Sheikh Faraj avec une élégante influence damascène mamelouke.
\nAl-Ma'arawi a parlé du minaret de la mosquée Ta'dil, remarquable par sa grande hauteur et son élégance, ainsi que des minarets Bashura, Ali Al-Breidi, Al-Salhdar et Al-Qarzami, du minaret Bab Al-Kanisah connu sous le nom d'Orphelin après la disparition de sa mosquée, et du minaret Al-Hijar qui n'existe plus. Il a également abordé les minarets contemporains construits dans le style damascène influencé par l'époque ottomane jusqu'en 1941, notamment les minarets Sha'lan, Al-Shahwani et la tekke Mawlawi.
\nÀ la fin de la conférence, les participants ont exprimé l'espoir d'élargir cette recherche pour inclure tous les minarets damascènes, soulignant l'importance de les protéger de toute dégradation.
\nDans des déclarations à la correspondante d'Al-Asima News, l'artiste plasticien Alaa Al-Ghabra a loué la précision de la description artistique des minarets lors de la conférence, tandis que l'amateur de documentation Samer Mamesh a souligné le rôle de ces événements dans la préservation de la mémoire et la documentation de l'histoire pour les générations futures.
\nIl est à noter que Mohamed Saleh Al-Ma'arawi est un ingénieur médical et chercheur en patrimoine damascène, avec une attention particulière portée aux mosquées et aux minarets.
\nŞam - Al-Asima News
\nİslam ve Arap mirası araştırmacısı Muhammed Salih Al-Ma'arawi, Mezze Arap Kültür Merkezi'nde 44 Şam minaresinin isimlerini ve tarihini görsel olarak belgeleyen bir miras konferansı verdi. Bu minareler, şehrin köklü tarihini ve 1941 yılına kadar mimari gelişimini anlatıyor.
\n\"Şam Minareleri\" başlıklı konferans, katılımcıları şehrin tarih boyunca geçirdiği dönemlere götürdü ve tarihçiler Kuteybe El-Şihabi ile İmad El-Armeşi'nin mirasına dayanıyordu.
\nAl-Ma'arawi, dün düzenlenen konferansta, Şam'daki minarelerin kökeninin Emevi dönemine dayandığını ancak mevcut şeklinin, felaketler ve depremler sonrası yapılan ardışık restorasyonlar nedeniyle tamamen Emevi olmadığını belirtti. Şam'daki İslami mimarinin genel olarak Emevi, Eyyubi, Zengi, Memlük ve Osmanlı dönemlerine ait olduğunu, diğer dönemlerin cami mimarisinde belirgin bir iz bırakmadığını ifade etti.
\nHikaye, Halife Velid bin Abdülmelik tarafından inşa edilen Emevi Camii'nin üç minaresiyle başlar. Bu cami, İslami mimarinin en güzel örneklerinden biridir. En eski minare olan Gelin Minaresi, caminin kuzey duvarında yer almakta olup, Emevi tarzında kare bir tabana sahiptir ve Emevi ile Memlük dönemlerinde çeşitli restorasyonlardan geçmiştir. Çift pencereleri ve daha sonra restore edilen güneş saati (mizule) hâlâ belirgindir.
\nRoma kulesi üzerine inşa edilen İsa Minaresi, kare Emevi ve Eyyubi tabanına sahip, birbirine bağlı olmayan iki bloktan oluşur. Üzerinde çokgen Osmanlı bloğu bulunur ve konik bir külahla son bulur. Bu minare de farklı dönemlerde hasar görmüş ve restore edilmiştir.
\nQaytbay Minaresi ise kökeni Emevi olmasına rağmen Memlük Sultanı El-Eşref Qaytbay tarafından tamamen yenilenmiş ve sekizgen gövdesi, mihrapları, kafesli pencereleri, dolgu panelleri, mukarnasları ve süslemeleriyle Memlük tarzının tam bir örneği haline gelmiştir.
\nNuri dönemi camileri hakkında konuşan Al-Ma'arawi, Sultan Nureddin Zengi dönemine ait olan Bab Şarki Minaresi’nden bahsetti. Bu minare, bir deniz feneri şeklinde inşa edilmiş olup, günümüzde yok olmuş Cenaze Camii’nin doğusunda yer almaktaydı. Kare Emevi tabanı ve sadeliği ile öne çıkar, ancak tepesi Osmanlı tarzına yakın bir restorasyondan geçmiştir.
\nEski Meydan yolundaki Hasan Camii minaresi, kare gövdelidir ve üst kısmı, yıkılıp tekrar inşa edilmesinden sonra Osmanlı döneminde restore edilmiştir. Ayrıca 563 Hicri yılında kurulan Büyük Nuri Medresesi’nin basit minaresinden de söz etti.
\nAl-Ma'arawi, kare şekil ve sadelikle karakterize edilen Eyyubi minarelerini ele aldı. Bunlardan biri, Salihiyye mahallesindeki Atabaki Medresesi minaresidir; bu medrese, Kral El-Eşref Eyyubi’nin eşi Türkan Hatun tarafından inşa edilmiştir. Kare gövde üzerine minare, balkon ve külah yer alır.
\nSekizgen gövdeli El-Cedid Camii minaresi, o dönemin bir diğer örneğidir; cami harabe üzerine inşa edilmiş ve sekizgen balkonunda açılmayan kafesli pencereler bulunur.
\nAyrıca, basit Eyyubi kısmı ile kare balkon ve üzerinde beş katlı garip şekilli bir kule (jousq) barındıran Hanabiler Camii minaresinden ve Şam’da benzersiz olan El-Mürşidiye Medresesi minaresinin özgünlüğünden bahsetti.
\n632 Hicri’de Kral Musa Eyyubi döneminde inşa edilen, daha sonra Memlük döneminde tamamen yenilenen Tövbe Camii sekizgen minaresine de değindi.
\nAl-Cerrah Camii’nin, Emevi’den sonra en eski camilerden biri olabileceğini, Sultan Selahaddin Eyyubi döneminde yenilendiğini ve minaresinin kare olduğunu belirtti. Balkon ve kule ise Memlük tarzına aittir. Saruca pazarı’ndaki Şam Barani Medresesi minaresi ise Eyyubi tarzına ait olup, külahı Memlük’e yakındır.
\nAl-Ma'arawi, Memlük minarelerini Şam’da en zengin süslemeler ve mukarnaslar açısından tanımladı. Eyyubi etkisi taşıyan Kalai Camii minaresinden, yanı başındaki İbn Hişam Camii minaresinin külahına benzediğinden ve iki yazı şeridiyle öne çıktığından söz etti. Tankız Camii minaresinin Memlük mimarisinin en güzel örneği olduğunu düşündü.
\nMüctehid Hastanesi arkasındaki Hayyutiye Camii minaresinin nadir yeni bir fotoğrafını sundu. Kral Faysal Caddesi üzerindeki El-Aksab Camii minaresi, Eyyubi etkisinde olup, Qabr Atika mahallesindeki El-Tiruzi Camii minaresine benzer ve camiden ayrıdır. Barada Nehri üzerindeki Asılı Camii minaresi, yıldırım çarpması sonrası Osmanlı döneminde başarısız bir restorasyon geçirmiştir. Buna karşılık, Kur'an Evi (Sabuniya) minaresi süslemeler ve yazı bantlarıyla özenle tasarlanmıştır.
\nAl-Şahm minaresi, kare gövdesi ve şu anda El-Hububi olan camiden ayrılmasıyla dikkat çeker. Al-Seybaiya Medresesi minaresi ise Al-Ma'arawi’ye göre bir güzellik harikasıdır.
\nAl-Ma'arawi, Osmanlı minarelerinin genel olarak ince, yüksek, konik külahlı ve çokgen gövdeli olduğunu belirtti. Süleymaniye Tekkesi’nin benzer iki minaresi ve Sananiya Camii’nin eşsiz minaresi buna örnektir.
\nŞeyh Muhyiddin Camii minaresinin Memlük tarzında inşa edildiğini, bunun Murad Paşa Nakşibendi Camii minaresini de etkilediğini, Darviş Paşa Camii minaresinin çokgenliğini ve yanında Yaguşiye, El-Kari (Sefercelani) çift minaresi ile Şeyh Ferac’ın zarif Şam-Memlük etkili minaresinden bahsetti.
\nTa'dil Camii minaresinin uzunluğu ve zarafetiyle öne çıktığını, ayrıca Başura, Ali El-Bridi, Selhdar, Karzami minareleri, camisi yıkılan Bab Kilise (Yetim) minaresi ve artık var olmayan El-Hiccar minaresini anlattı. 1941 yılına kadar Osmanlı etkisinde Şam tarzında inşa edilen çağdaş minareleri, Şa'lan, Şehvani ve Mevlevi Tekkesi minareleriyle birlikte ele aldı.
\nKonferansın sonunda katılımcılar, tüm Şam minarelerini kapsayacak şekilde bu araştırmanın genişletilmesini umduklarını ve minarelerin her türlü tahribattan korunmasının önemini vurguladılar.
\nAl-Asima News muhabirine konuşan plastik sanatlar sanatçısı Alaa Al-Ghabra, konferanstaki minarelerin sanatsal tasvirinin doğruluğunu övdü. Belgeleme meraklısı Samer Mamesh ise bu etkinliklerin hafızayı koruma ve gelecek nesiller için tarih kaydı tutmadaki rolüne dikkat çekti.
\nMuhammed Salih Al-Ma'arawi’nın tıp mühendisi ve Şam mirası araştırmacısı olduğu, özellikle camiler ve minarelere odaklandığı belirtiliyor.
\nDimashq - Al-Asima News
\nLêkolînerê mirasên Îslamî û Erebî, Mihemed Saleh Al-Ma'arawi, li Navenda Çand û Hunerê Erebî ya Mezzehê derseke mirasî da ku belgekirina dîrokî ya wêneyî ya 44 minarên Dimashqê û navên wan pêşkêş dike. Ev minarên hemî dîroka wê bajarê kevn û pêşkeftina mimarî ya wê heta sala 1941 dimeşînin.
\nDersa ku sernavê wê \"Minarên Dimashqê\" bû, mêvanan di rêwîtiyek de di nav demsalên ku bajar derbas bûye bi rê ve girt, û li ser mirasa dîrokvanên Qutayba El-Şihabi û İmad El-Armeşî hatîye bingeha kirin.
\nAl-Ma'arawi di derseke ku di roja duhê de hatîye lidarxistin de vekir, ku çavkaniya minarên Dimashqê ji demê Emewiyan ve tê, lê şêwaza wan ya heyî tam Emewî nîne ji ber ku piştî fîlat û zilmên zêde hate vegerandin. Ew nîşan da ku mimarîya Îslamî ya Dimashqê bi gelemperî ji demsalên Emewî, Eyûbî, Zengî, Memlûk û Osmanî ye, û demsalên din tesîra girîng li mimarîya mescidan nehatine danîn.
\nÇîrok ji sê minarên Camîya Emewî dest pê dike ku Xalîfa Velîd bin Abdülmelîk avakiriye, ku ji nûnerên herî baş ên mimarîya Îslamî ye. Minara Gelîsî herî kevn e û li deriyê bakurê camîyê ye, ku bi binyadekê karekî ya li şêwaza Emewî ye, û di demên Emewî û Memlûk de gelek vegerandinan hatine kirin. Pacekanên dûbare ya wê hîn jî zelal in, her weha saeta tavê (mizule) ku paşê hate vegerandin jî hîn diyar e.
\nMinara Îsa, ku li ser qesra Romî hatî avakirin, ji du blokên ne girêdayî pêk tê, bi binyadekê karekî ya Emewî û Eyûbî, ku li ser wê blokek Osmanî ya dirêj û pirçend e ku bi kûleya konîkî qedî dike. Ew jî di demsalên cûda de birîyar û vegerandinên cûda hatine berdan.
\nDi heman demê de, minara Qaytbay, ku serdema xwe ya destpêkê Emewî bû, piştî ku Sultan Memlûkî El-Eşref Qaytbay wê bi tevahî nû kir, modela temam ya şêwaza Memlûkî bû bi dirêjahiya heştkanî, mihrapên xwe, pacekanên têkçûnî, pelên navxweyî, muqarnas û nivîsên xwe yên zêdekirî.
\nDi derbarê camîyên devera Nûrî de, ku ji serdema Sultan Nûreddîn Zengî ye, Al-Ma'arawi minara Bab Şerqî ya ku wekî çira hatî avakirin, û li rojhilata camîya canî ku winda bû, nîşan da. Ew bi binyadekê karekî ya li şêwaza Emewî û bi sadehî tê nasîn, lê serê wê vegerandinek ku zêdetir li şêwaza Osmanî ye hatî kirin.
\nHer weha minara camîya Hassan li rêya Kevn a Meydanê, ku dirêjahiya karekî ye, ku beşê jorî ya wê vegerandina Osmanî ye piştî ku gelek caran hate birîn û avakirina nû, û minara sade ya Medreseya Nûrîya Mezin ku di sala 563 de hatî damezrandin, jî got.
\nAl-Ma'arawi minarên Eyûbî yên ku bi şêwaza karekî û sadehî taybetî ye, wisa ku minara Medreseya Atabekî li navçeya Salihiyê, ku ji hêla Xatûnê Turkân, jinê Mîrê El-Eşref Eyûbî ve hatî avakirin, bi dirêjahiya karekî ku li ser wê minareke, paşê jûsqek li ser balkon û kûleke.
\nMinara camîya Cidîda heştkanî jî hewlê dide wê dema, çimkî camî li ser xezîneke avakiriye û balkona heştkanî ya wê bi pacekanên têkçûnî ku ne vedigerin tê nasîn.
\nHer weha minara camîya Hanablî ku tevahî ya beşê Eyûbî ya sade û balkonê karekî ku li ser wê jûsqeke pênc qada xweşik û şekla xweşik heye, got, û taybetmendiya minara Medreseya Mürşidîya ku li Şam ne heye, jî nîşan da.
\nMinara camîya Tûba ya heştkanî jî ku li ser xezîneke xane ya muzîkvanan di dema Mîrê Mûsa Eyûbî de di sala 632 de hatî avakirin, piştî wê di dema Memlûkî de bi tevahî hate nûkirin, got.
\nGot ku camîya Cerrah dikare ji kevnîn camiyan piştî Emewî be, çimkî di dema Sultan Selahaddîn Eyûbî de hate nûkirin û minara wê karekî bû, balkon û jûsq jî ji şêwaza Memlûkî ye. Minara Medreseya Şamîya Beranî li bazara Sarûca jî ji şêwaza Eyûbî ye bi kûleya ku li şêwaza Memlûkî ya nêzîk e.
\nAl-Ma'arawi minarên Memlûkî wekî herî zêde ji xwezayî û muqarnasên li Şamê şirove kir. Minara camîya Qal'î ya ku li ser şêwaza Eyûbî ye, ku kûleya wê wekî minara camîya İbn Hişam ya nêzîk e û bi du şerîdên nivîsî xweş tê xuyang kirin, got. Ew minara camîya Tankîz ji herî xweşikên mimarîya Memlûkî ye, hêsab kir.
\nHerwiha wêneyeke nû ya minara camîya Hayyutiyê ku li piştî nexweşxaneya Mectehidê ye, pêşkêş kir. Minara camîya Aksab li şoseya Melik Feysala, ku li ser şêwaza Eyûbî ye û wekî minara camîya Tîrûzî li navçeya Qebr Atîka ye, ku ji camîya xwe cûda ye, û minara camîya Asûr li ser Rûdawa Baradê, ku di dema Osmanî de piştî ku bi şewqa şewqa hatî şikestin, bi awayekî ne baş hate vegerandin, di heman demê de minara malê Qur'ana Pîroz (Sabûniya) ku bi bezem û şerîdanên nivîsî zêde ye, şirove kir.
\nMinara Şehm bi dirêjahiya karekî û cûda bûnê ji camîya xwe (niha El-Hubûbî) tê nasîn, û minara Medreseya Seybaya wekî mînakê bedewî ya Al-Ma'arawi tê hesibandin.
\nAl-Ma'arawi vekir ku minarên dema Osmanî bi gelemperî bi dirêjahiya bilind, tîrî û kûleya konîkî û dirêjahiya pirçend ne, wekî minarên tekkiye Süleymaniyê yên hevpar û minara taybet ya camîya Senaniyê.
\nDi gotinên xwe de minara camîya Şeyh Muhyi'd-Dîn ku bi şêwaza Memlûkî hate avakirin, û ku minara camîya Murad Paşa Nakşibendî jî ji wê şêwazê tesîr girt, şirove kir. Minara camîya Darwîş Paşa bi pirçendiyê xwe tê nasîn, herwiha minarên Yaguşiyê, du minarên Qârî (Sefercelanî) û minara zaviyê Şeyh Ferac ku tesîra şamî-memlûkî ya nazik heye, got.
\nAl-Ma'arawi minara camîya Ta'dîl ku bi dirêjahiya bilind û dilsozî tê nasîn, herwiha minarên Başura, Elî El-Brîdî, Selhedar, Qirzimî, minara Babê Kilîsa ku piştî wenda bûnê camîya xwe bi navê Yetîma tê zanîn û minara El-Hecar ku niha tune ye, şirove kir. Herwiha minarên nûjen ku bi şêwaza şamî yên tesîrî dema Osmanî heta sala 1941 hate avakirin, wekî minarên Şa'lan, Şehwanî û tekkiye Mevlûvî, got.
\nDi dawiya derse de, mêvanan hêvîya xwe ji bo berfirehkirina vê lêkolînê da ku hemû minarên Dimashqê tê de bin, û girîngiya parastina wan ji her tîpê tahrîbê hate îzah kirin.
\nDi axaftina xwe ya bi rojnamegerê Al-Asima News re, hunermendê şêwazê plastîkî Ala El-Ghabra di derse de di şêwaza hunerî ya minaran de rastiyê şirove kir, û hevsengê belgekirinê Samer Mamesh rolê van çalakiyan di parastina bîranîn û dîroka xwendinê ji bo neslên pêşerojê şand.
\nDi nîqaşan de hate gotin ku Mihemed Saleh Al-Ma'arawi endîzyarê tibbî û lêkolînerê mirasa Dimashqê ye, bi taybetî li ser mescid û minarên wan.
\nДамаск – Al-Asima News
\nИсследователь исламского и арабского наследия Мухаммад Салех Аль-Маарави провел лекцию в Арабском культурном центре в Меззе, представив визуальную историческую документацию 44 дамасских минаретов и их названий, которые вместе рассказывают историю древнего города и его архитектурное развитие до 1941 года.
\nЛекция под названием «Дамасские минареты» провела слушателей через эпохи, которые пережил город, опираясь на наследие историков Кутаибы Аль-Шихаби и Имад Аль-Армеши.
\nАль-Маарави пояснил, что происхождение минаретов в Дамаске восходит к эпохе Омейядов, однако их современный облик не является полностью омейядским из-за последовательных реставраций после бедствий и землетрясений. Он отметил, что исламская архитектура в Дамаске в целом относится к эпохам Омейядов, Айюбидов, Зенгидов, Мамлюков и Османов, в то время как другие периоды не оставили заметного следа в архитектуре мечетей.
\nИстория начинается с трех минаретов Омейядской мечети, построенной халифом Аль-Валидом ибн Абд аль-Маликом, которая считается одним из лучших образцов исламской архитектуры. Минарет Невесты — самый старый, расположен на северной стене мечети, отличается квадратным основанием в омейядском стиле, подвергался реставрациям в омейядский и мамлюкский периоды. Его двойные окна сохранились отчетливо, а также солнечные часы (мизула), которые были позднее восстановлены.
\nМинарет Исы, построенный на римской башне, состоит из двух несвязанных блоков: квадратное основание в омейядском и айюбидском стилях, над которым возвышается изящный многоугольный османский блок с коническим куполом. Минарет также подвергался повреждениям и реставрациям в разные эпохи.
\nМинарет Кайтбая изначально был омейядским, но полностью обновлен мамлюкским султаном Аль-Ашрафом Кайтбаем, став полным образцом мамлюкского стиля с восьмигранным стволом, михрабами, решетчатыми окнами, панелями, мукарнасами и декоративными надписями.
\nГоворя о мечетях нури́дской эпохи, относящихся к времени султана Нур ад-Дина Зенги, Аль-Маарави упомянул минарет Баб Шарки, построенный в виде маяка, который располагался к востоку от уничтоженной Джаниза мечети. Минарет выделяется квадратным основанием в омейядском стиле и простотой, а его вершина была реставрирована в стиле, близком к османскому.
\nТакже он рассказал о минарете мечети Хассан на старой дороге Мейдан, с квадратным стволом, верхняя часть которого была восстановлена в османский период после неоднократного разрушения и восстановления, а также о простом минарете Великой нури́дской школы, основанной в 563 году хиджры.
\nАль-Маарави рассмотрел айюбидские минареты, отличающиеся квадратной формой и аскетизмом, среди них минарет Атабекской школы в районе Салихия, построенный госпожой Туркан Хатун, женой султана Аль-Ашрафа Айюби, с квадратным стволом, над которым расположен минарет, балкон и купол.
\nВосьмигранный минарет мечети Аль-Джадид также свидетельствует об этом периоде; мечеть построена на развалинах, и ее восьмигранный балкон украшен решетчатыми окнами, которые не открываются.
\nОн также упомянул минарет мечети Ханабиля, сочетающий простоту айюбидской части с квадратным балконом, увенчанным странным пятиэтажным турретом, а также уникальность минарета школы Аль-Муршидия, не имеющего аналогов в Дамаске.
\nКроме того, он обратил внимание на восьмигранный минарет мечети Тауба, построенной на месте каравана для музыкантов во времена султана Мусы Айюби в 632 году хиджры, позже полностью обновленный в мамлюкскую эпоху.
\nОн отметил, что мечеть Аль-Джаррах может быть одной из старейших после Омейядов, поскольку была обновлена при султане Саладине Айюби, и ее минарет квадратный, тогда как балкон и туррет принадлежат мамлюкскому стилю. Минарет школы Аль-Шамия Аль-Барания на рынке Саруже относится к айюбидскому стилю, с куполом, близким к мамлюкскому.
\nАль-Маарави описал мамлюкские минареты как самые богатые украшениями и мукарнасами в Дамаске. Он рассказал о минарете мечети Калаи, на который повлиял айюбидский стиль, чей купол похож на минарет соседней мечети Ибн Хишам, выделяющийся двумя надписями. Он считал минарет мечети Танкиз самым красивым образцом мамлюкской архитектуры.
\nТакже он показал редкое современное фото минарета мечети Хайютийя за больницей Аль-Муджтахид и рассказал о минарете мечети Аль-Аксаб на улице короля Фейсала, под влиянием айюбидского стиля, похожем на минарет мечети Аль-Тирузи в районе Кабар Атика, отделенном от мечети, а также о минарете Висячей мечети над рекой Барда, который был неудачно отреставрирован в османскую эпоху после удара молнии, и о тщательно спроектированном минарете Дома Священного Корана (Ас-Сабуния), богатом украшениями и надписями.
\nМинарет Аль-Шахм выделяется квадратным стволом и отделен от своей мечети (ныне Аль-Хабуби), а минарет школы Ас-Сайбайя считается шедевром красоты по мнению Аль-Маарави.
\nАль-Маарави объяснил, что минареты османской эпохи обычно характеризуются стройностью, большой высотой, коническими куполами и многоугольными стволами, как в случае с двумя похожими минаретами Теккии Сулеймания и уникальным минаретом мечети Санания.
\nОн отметил, что минарет мечети Шейха Мухи ад-Дина был построен в мамлюкском стиле, что также повлияло на минарет мечети Мурада Паши Ан-Накашбандия. Минарет мечети Дарвиша Паши отличается большим количеством граней, наряду с минаретами Ягушии, двумя минаретами Аль-Кари (Сафаржаляни) и минаретом Зауии Шейха Фаржа с изящным дамасским мамлюкским влиянием.
\nАль-Маарави рассказал о минарете мечети Та’диль, который выделяется своей высотой и изяществом, а также о минаретах Башура, Али Аль-Брейди, Ас-Сальхдар, Аль-Карзами, минарете Ворот Церкви, известном как Сирота после исчезновения мечети, и минарете Аль-Хиджар, который больше не существует. Он также рассмотрел современные минареты, построенные в дамасском стиле с влиянием османской эпохи до 1941 года, включая минареты Ша’лан, Аль-Шахвани и Теккии Мавлави.
\nВ конце лекции участники выразили надежду расширить это исследование, чтобы охватить все дамасские минареты, подчеркнув важность их защиты от любых повреждений.
\nВ интервью корреспонденту Al-Asima News, художник-пластик Алаа Аль-Габра отметил точность художественного описания минаретов во время лекции, а энтузиаст по документации Самер Мамеш подчеркнул роль таких мероприятий в сохранении памяти и исторической документации для будущих поколений.
\nОтметим, что Мухаммад Салех Аль-Маарави является медицинским инженером и исследователем дамасского наследия с особым акцентом на мечети и минареты.
\nدمشق-العاصمة نيوز
\nمحمد صالح المعراوی، پژوهشگر میراث اسلامی و عربی، در مرکز فرهنگی عربی در مزه سخنرانی میراثی ارائه داد که مستند تصویری تاریخی از 44 مناره دمشق و نامهای آنها است، که به طور جمعی تاریخ این شهر کهن و توسعه معماری آن تا سال 1941 را روایت میکند.
\nاین سخنرانی با عنوان «منارههای دمشقی» حضار را در سفری از میان دورههای تاریخی شهر همراه کرد و بر میراث مورخان قتیبه الشهابی و عماد الأرمشی استوار بود.
\nالمعراوی در این سخنرانی که دیروز برگزار شد، توضیح داد که منشاء منارههای دمشق به عصر اموی بازمیگردد، اما شکل کنونی آنها به دلیل بازسازیهای پیدرپی پس از بلایا و زلزلهها کاملاً اموی نیست. وی اشاره کرد که معماری اسلامی در دمشق عمدتاً مربوط به دورههای اموی، ایوبی، زنگی، مملوکی و عثمانی است و سایر دورهها تأثیر قابل توجهی بر معماری مساجد نداشتهاند.
\nداستان از سه مناره جامع اموی آغاز میشود که توسط خلیفه ولید بن عبدالملک ساخته شده است و از زیباترین نمونههای معماری اسلامی به شمار میرود. مناره عروس قدیمیترین آنها است که در دیوار شمالی مسجد قرار دارد و با پایه مربعی به سبک اموی طراحی شده است. این مناره در دورههای اموی و مملوکی چندین بار بازسازی شده و پنجرههای دوقلوی آن همچنان مشخص است، همچنین ساعت آفتابی (مزوله) که بعدها بازسازی شده است.
\nمناره عیسی که بر فراز برج رومی ساخته شده، از دو بخش جداگانه تشکیل شده است؛ پایه مربعی به سبک اموی و ایوبی که بر آن بخش عثمانی باریک و چندضلعی قرار دارد و با کلاهک مخروطی پایان مییابد. این مناره نیز در دورههای مختلف آسیب دیده و بازسازی شده است.
\nمناره قایتبا که در اصل اموی بود، توسط سلطان مملوکی الاشرف قایتبا به طور کامل بازسازی شد و به نمونهای کامل از سبک مملوکی تبدیل شد که دارای ساق هشتضلعی، محرابها، پنجرههای مشبک، تزئینات، مقرنسها و نقشهای تاریخی است.
\nدر مورد مساجد دوره نوری که به عصر سلطان نورالدین زنکی مربوط میشود، المعراوی به مناره باب شرقی اشاره کرد که به شکل فانوس دریایی ساخته شده و در شرق مسجد الجنائز که از بین رفته بود قرار داشت. این مناره دارای پایه مربعی به سبک اموی و سادگی است و نوک آن به سبک عثمانی بازسازی شده است.
\nوی همچنین از مناره مسجد حسن در جاده میدان قدیم که ساق مربعی دارد و بخش بالایی آن پس از تخریبهای مکرر در دوره عثمانی بازسازی شده است و مناره ساده مدرسه نوریه کبری که در سال 563 هجری تأسیس شده است، سخن گفت.
\nالمعراوی منارههای ایوبی را که با شکل مربع و سادگی مشخص میشوند، بررسی کرد. از جمله مناره مدرسه آتابکی در محله صالحیه که توسط بانوی ترکانی خاتون، همسر ملک الاشرف ایوبی ساخته شده است، با ساق مربعی که بر آن مناره، سپس جوسق و کلاهک قرار دارد.
\nمناره هشتضلعی جامع الجدید که بر روی ویرانهای ساخته شده و دارای بالکن هشتضلعی با پنجرههای مشبک بسته است، همچنان شاهد آن دوره است.
\nوی به مناره جامع الحنابله اشاره کرد که ترکیبی از سادگی بخش ایوبی و بالکن مربعی با جوسق پنج طبقهای به شکل عجیب است و به مناره مدرسه المرشدیة که در دمشق بینظیر است، اشاره نمود.
\nهمچنین به مناره هشتضلعی جامع التوبه که بر ویرانههای خان موسیقیدانان در عهد ملک موسی ایوبی در سال 632 هجری ساخته شده و سپس در دوره مملوکی کاملاً بازسازی شده است، اشاره کرد.
\nوی گفت جامع الجراح ممکن است پس از امویان یکی از قدیمیترین مساجد باشد که در عهد سلطان صلاحالدین ایوبی بازسازی شده و مناره آن مربعی است، در حالی که بالکن و جوسق آن متعلق به سبک مملوکی است. مناره مدرسه شامیه برانی در بازار ساروجة به سبک ایوبی با کلاهکی نزدیک به مملوکی است.
\nالمعراوی منارههای مملوکی را به عنوان غنیترین منارهها از نظر تزئینات و مقرنسها در دمشق توصیف کرد. وی درباره مناره جامع قلعی که تحت تأثیر سبک ایوبی است و کلاهک آن شبیه مناره جامع ابن هشام مجاور است و با دو نوار نوشتاری متمایز میشود، سخن گفت و مناره جامع تنکز را زیباترین نمونه معماری مملوکی دانست.
\nوی همچنین عکس نادری از مناره جامع الحیوطیة پشت بیمارستان المجتهد ارائه داد و مناره جامع الأقصاب در خیابان ملک فیصل که تحت تأثیر ایوبی است و شبیه مناره جامع التیرزی در محله قبر عاتکه است، که از مسجد جدا است، و مناره جامع معلّق بر روی رود بردی که پس از اصابت صاعقه در دوره عثمانی به طور ناموفق بازسازی شده، و طراحی دقیق مناره دار القرآن الکریم (الصابونیة) که پر از تزئینات و نوارهای نوشتاری است را بررسی کرد.
\nمناره الشحم با ساق مربعی و جدا بودن از مسجد خود (که اکنون الحبوبي نامیده میشود) متمایز است و مناره مدرسه السیبائیة نیز از نظر المعراوی نمونهای از زیبایی است.
\nالمعراوی توضیح داد که منارههای دوره عثمانی عموماً باریک، بلند، با کلاهک مخروطی و ساقهای چندضلعی هستند، مانند دو مناره مشابه تکیه السلیمانیة و مناره منحصر به فرد جامع السنانیة.
\nوی اشاره کرد مناره جامع الشيخ محی الدین به سبک مملوکی ساخته شده و این سبک بر مناره جامع مراد باشا النقشبندی نیز تأثیر گذاشته است. مناره جامع درویش باشا با تعداد اضلاع زیاد، مناره یاغوشیه، دو مناره القاری (السفرجلانی) و مناره زاویه شیخ فرج با تأثیر شامی-مملوکی ظریف از دیگر مواردی بود که بررسی کرد.
\nالمعراوی درباره مناره جامع التعدیل که به دلیل ارتفاع و ظرافتش شناخته شده است، و همچنین منارههای الباشورة، علی البریدی، السلحدار، القرزمی، مناره باب الكنيسة معروف به یتیمه پس از از بین رفتن جامع آن، و مناره الحجار که دیگر وجود ندارد، صحبت کرد. همچنین منارههای معاصر که به سبک شامی و تحت تأثیر دوره عثمانی تا سال 1941 ساخته شدهاند، مانند منارههای الشعلان، الشهوانی و تکیه مولوی را بررسی کرد.
\nدر پایان سخنرانی، شرکتکنندگان امید خود را برای گسترش این تحقیق به تمامی منارههای دمشق ابراز کردند و بر اهمیت حفاظت از آنها در برابر هر گونه آسیب تأکید کردند.
\nدر گفتوگو با خبرنگار العاصمة نيوز، هنرمند تجسمی علاء الغبرا دقت توصیف هنری منارهها را در طول سخنرانی تحسین کرد و سامر مامیش، علاقهمند به مستندسازی، نقش این رویدادها را در حفظ حافظه و ثبت تاریخ برای نسلهای آینده برجسته نمود.
\nشایان ذکر است که محمد صالح المعراوی مهندس پزشکی و پژوهشگر میراث دمشق است که تمرکز ویژهای بر مساجد و منارهها دارد.
\n