دمشق-العاصمة نيوز
\n\nتمر خمس سنوات على وفاة المخرج الكبير حاتم علي، الذي لا يزال اسمه حيّاً في الذاكرة العربية كواحد من أبرز الأصوات البصرية التي أعادت للتاريخ نبضه الإنساني، وللدراما العربية عمقها الحقيقي.
\n\nرحل جسده في القاهرة عام 2020، لكن أثره ظل حاضراً في وجدان الجمهور، الذي وجد في أعماله أكثر من مجرد قصص تُروى، بل مرايا للهوية والحرية والوعي في مواجهة الاستبداد والقمع، كصوت يبحث عن الحرية، مؤكدًا أن الغياب لا يوقف مسيرة من صنع الفن موقفًا، والتاريخ حوارًا، والدراما فعل وعي.
\n\n![](\"uploads/news/a900e31b9cf59df33e190bebd0c798ec80b5af68.jpg\")
وُلد حاتم علي في 2 حزيران 1962 في الجولان السوري المحتل، وحمل معه منذ طفولته تجربة النزوح الأولى مع عائلته إلى دمشق بعد احتلال الجولان عام 1967، تجربة ترسخت لاحقًا في وعيه الإنساني والفني. درس التمثيل في المعهد العالي للفنون المسرحية بدمشق وتخرج عام 1986، قبل أن يبدأ مسيرته كفنان متعدد المواهب جمع بين التمثيل والإخراج والكتابة الدرامية والقصصية، ليصبح أحد أبرز صناع الدراما في العالم العربي.
\nشكل انتقال حاتم علي إلى الإخراج في منتصف التسعينيات نقطة تحول مهمة في مسيرته، حيث قدم أعمالًا تلفزيونية وسينمائية نالت جوائز عربية مرموقة، قبل أن يرسخ اسمه عربياً من خلال أعمال تاريخية كبرى مثل \"الزير سالم\" و\"صلاح الدين الأيوبي\"، التي تجاوز صداها حدود سوريا ووصلت إلى جمهور واسع في العالم العربي وخارجه.
\n\nتميز حاتم علي بقدرته الفريدة على إعادة كتابة التاريخ بصريًا، فقاد مشاريع درامية أعادت تقديم سير تاريخية مفصلية، كما في ثلاثية الأندلس ومسلسل \"عمر بن الخطاب\"، إلى جانب أعمال تناولت الذاكرة العربية الجمعية، وفي مقدمتها \"التغريبة الفلسطينية\"، الذي يُعد من أكثر الأعمال العربية تأثيرًا وتلقيًا نقديًا وجماهيريًا، بوصفه سردًا دراميًا مكثفًا لنكبة عام 1948 وما تلاها من تهجير ومعاناة.
\n\nلم يكن حاتم علي مخرجًا معزولًا عن واقعه، بل ظل وفيًا للإنسان وقضاياه، رافضًا التماهي مع النظام السابق أو تزييف الواقع. ومع اندلاع الثورة السورية عام 2011، غادر سوريا في موقف واضح رافضًا ممارسات النظام القمعية، ليبدأ مرحلة المنفى الثانية في حياته بعد نزوح الطفولة، مؤكدًا أن الحرية شرط أساسي للإبداع، وأن الفن لا يمكن فصله عن الكرامة الإنسانية.
\n\nرغم خروجه من سوريا، واصل حاتم علي نشاطه الفني في مصر، حيث أنجز أعمالًا حظيت بحضور واسع، بدءًا من مسلسل \"الملك فاروق\" وآخرها \"أهو ده اللي صار\". وكان مسلسله \"قلم حمرة\" الذي كشف فيه بقسوة الانتهاكات التي تطال النساء السوريات في المعتقلات، سببًا في نقمة النظام السابق، إذ فُصل من نقابة الفنانين عام 2015. كما كان يخطط قبل رحيله لإخراج مسلسل عن سفربرلك وفيلم عن محمد علي باشا.
\n\nحاتم الذي رفض الرقابة بكل أشكالها، ورآها مؤشرًا على عدم قدرة مجتمع ما على تقبل الرأي الآخر، استطاع بصدق رؤيته وعمق أدواته أن يجمع بين القيمة الفنية والشعبية، ليبقى اسمه حاضرًا في وجدان المشاهد العربي كواحد من أكثر المخرجين تأثيرًا في الدراما العربية المعاصرة.
\n\nلا يزال رحيل حاتم علي يثير الألم ذاته على غياب اسم لم يتكرر في الفن العربي، إذ كتب أدباء وفنانون كانوا على علاقة وثيقة به عبارات تنضح بالتقدير والوفاء. تحدث الكاتب سعد فنصة عن الراحل الذي بقي نقيًا وحراً حتى آخر أيامه، لم يتعالى على الواقع إلا بالإبداع، ولم يكن يومًا مع القمع أو ضد حرية شعبه، لتبقى أعماله شاهدة على انحيازه للإنسان والحرية.
\n\nالفنان عبد الحكيم قطيفان شبه موت حاتم بعيدًا عن وطنه بتغريبة السوريين القسرية، واستذكر إنسانًا حرًا وأصيلًا، قريبًا من أوجاع الناس وأحلامهم، أما الفنان مكسيم خليل الذي عمل تحت إدارته عدة أعمال، فكتب عبارة مناسبة لتبقى ذكرى حية لمخرجنا حين قال: قليلون من يعبرون عبور حاتم.
\n\nكان فجر 29 كانون الأول 2020 اليوم الذي شهد وفاة المخرج الكبير حاتم علي عن عمر ناهز 58 عامًا، إثر أزمة قلبية مفاجئة أثناء إقامته في أحد فنادق القاهرة، بعد أن جاءها للتحضير لعمله الأخير قادمًا من كندا التي اختارها ملجأ له، ليدفن في دمشق كما أوصى وتمنى، وجسده في لوحة \"زيارة خاطفة\" بمسلسل \"ما بتخلص حكاياتنا\"، عن ذلك المغترب الذي قصد دمشق زائرًا فمات فيها ودفن في مقبرة الباب الصغير، كما حدث مع حاتم فعلاً.
", "tags": [ "حاتم علي", "الدراما العربية", "السينما", "سوريا", "التاريخ", "الحرية", "الإبداع", "المنفى", "الفن العربي" ] }, "en": { "title": "Five Years Since the Passing of Hatem Ali: The Director Who Made Drama a Mirror of History and Humanity", "content": "Damascus - Capital News
\n\nFive years have passed since the death of the great director Hatem Ali, whose name remains vivid in the Arab memory as one of the most prominent visual voices that revived the human pulse of history and the profound meaning of Arab drama.
\n\nHis body passed away in Cairo in 2020, but his impact remains alive in the audience's consciousness, who found in his works more than stories to be told, but mirrors of identity, freedom, and awareness in the face of tyranny and oppression, as a voice seeking freedom, affirming that absence does not end the journey of those who made art a stance, history a dialogue, and drama an act of awareness.
\n\nHatem Ali was born on June 2, 1962, in the occupied Syrian Golan, carrying from early childhood the first experience of displacement with his family to Damascus after the occupation of the Golan in 1967. This experience later deeply influenced his human and artistic consciousness. He studied acting at the Higher Institute of Dramatic Arts in Damascus and graduated in 1986, before embarking on a multifaceted artistic career combining acting, directing, and dramatic and narrative writing, becoming one of the most prominent drama creators in the Arab world.
\nHatem Ali's shift to directing in the mid-1990s marked a significant turning point in his career, where he presented television and cinematic works that won prestigious Arab awards, before solidifying his name across the Arab world through major historical works such as \"Al-Zeer Salem\" and \"Salah Al-Din Al-Ayyubi,\" whose impact transcended Syrian borders and reached a wide audience in the Arab world and beyond.
\n\nHe was distinguished by his exceptional ability to visually rewrite history, leading dramatic projects that revisited pivotal historical biographies, such as the Andalusian trilogy and the series \"Omar Ibn Al-Khattab,\" alongside works addressing the collective Arab memory, foremost among them \"The Palestinian Exile,\" considered one of the most influential and critically and popularly acclaimed Arab works, narrating the Nakba of 1948 and the subsequent displacement and suffering.
\n\nHatem Ali was not a director isolated from his reality but remained loyal to humanity and its causes, rejecting alignment with the former regime or distorting reality. With the outbreak of the Syrian revolution in 2011, he left Syria in a clear stance rejecting the regime's oppressive practices, beginning the second exile phase in his life after his childhood displacement, affirming that freedom is essential for creativity and that art cannot be separated from human dignity.
\n\nDespite leaving Syria, Hatem Ali continued his artistic activity in Egypt, producing works that gained wide recognition, starting with \"King Farouk\" and his latest series \"This Is What Happened.\" His series \"Red Pen,\" which harshly exposed violations against Syrian women in detention centers, earned him the regime's wrath, leading to his expulsion from the Artists Syndicate in 2015. Before his death, he planned to direct a series about the Sferberlik and a film about Muhammad Ali Pasha.
\n\nHatem, who rejected censorship in all its forms, viewing it as a sign of a society's inability to accept differing opinions, managed with the sincerity of his vision and depth of his tools to combine artistic and popular value, keeping his name alive in the Arab viewer's memory as one of the most influential directors in contemporary Arab drama.
\n\nHis departure still evokes the same pain over the loss of a unique name in Arab art. Writers and artists closely connected to him have expressed admiration and loyalty. Writer Saad Fansah spoke of the late director as someone who remained pure and free until his last days, never elevating himself over reality except through creativity, never siding with oppression or against his people's freedom, leaving works that testify to his commitment to humanity and freedom.
\n\nArtist Abdel Hakim Kateifan likened Hatem's death away from his homeland to the forced exile of Syrians, recalling a free and genuine person, close to people's pains and dreams. Actor Maxim Khalil, who worked under his direction in several projects, wrote a fitting phrase to keep his memory alive: Few cross as Hatem did.
\n\nThe dawn of December 29, 2020, witnessed the death of the great director Hatem Ali at the age of 58, due to a sudden heart attack while staying at a hotel in Cairo, where he had come to prepare for his last work, coming from Canada, which he had chosen as his refuge. He was buried in Damascus as he wished and requested, embodied in the scene \"A Brief Visit\" in the series \"Our Stories Never End,\" about the expatriate who visited Damascus, died there, and was buried in Bab al-Saghir cemetery, just as happened with Hatem himself.
", "tags": [ "Hatem Ali", "Arab Drama", "Cinema", "Syria", "History", "Freedom", "Creativity", "Exile", "Arab Art" ] }, "fr": { "title": "Cinq ans après la disparition de Hatem Ali : le réalisateur qui a fait du drame un miroir de l'histoire et de l'humanité", "content": "Damas - Capital News
\n\nCinq ans se sont écoulés depuis la mort du grand réalisateur Hatem Ali, dont le nom reste vivant dans la mémoire arabe comme l'une des voix visuelles les plus marquantes qui ont redonné au passé son pouls humain et au drame arabe sa profondeur véritable.
\n\nSon corps est décédé au Caire en 2020, mais son impact demeure vivant dans la conscience du public, qui a trouvé dans ses œuvres plus que des histoires à raconter, mais des miroirs de l'identité, de la liberté et de la conscience face à la tyrannie et à l'oppression, comme une voix en quête de liberté, affirmant que l'absence ne met pas fin au parcours de ceux qui ont fait de l'art une position, de l'histoire un dialogue et du drame un acte de conscience.
\n\nHatem Ali est né le 2 juin 1962 dans le Golan syrien occupé, portant dès son enfance la première expérience de déplacement avec sa famille à Damas après l'occupation du Golan en 1967. Cette expérience s'est profondément enracinée plus tard dans sa conscience humaine et artistique. Il a étudié le théâtre à l'Institut supérieur des arts dramatiques de Damas et en est sorti diplômé en 1986, avant de commencer une carrière artistique polyvalente combinant jeu d'acteur, réalisation et écriture dramatique et narrative, devenant l'un des créateurs de drame les plus en vue dans le monde arabe.
\nLe passage d'Hatem Ali à la réalisation au milieu des années 1990 a marqué un tournant important dans sa carrière, où il a présenté des œuvres télévisuelles et cinématographiques qui ont remporté des prix arabes prestigieux, avant de consolider son nom à travers le monde arabe avec des œuvres historiques majeures telles que « Al-Zeer Salem » et « Salah Al-Din Al-Ayyubi », dont l'impact a dépassé les frontières syriennes pour atteindre un large public dans le monde arabe et au-delà.
\n\nIl s'est distingué par sa capacité exceptionnelle à réécrire visuellement l'histoire, dirigeant des projets dramatiques qui ont revisité des biographies historiques clés, comme la trilogie andalouse et la série « Omar Ibn Al-Khattab », ainsi que des œuvres abordant la mémoire collective arabe, notamment « L'Exil palestinien », considéré comme l'une des œuvres arabes les plus influentes et acclamées par la critique et le public, relatant la Nakba de 1948 et les déplacements et souffrances qui ont suivi.
\n\nHatem Ali n'était pas un réalisateur isolé de sa réalité, mais est resté fidèle à l'humanité et à ses causes, refusant de s'aligner avec l'ancien régime ou de déformer la réalité. Avec le déclenchement de la révolution syrienne en 2011, il a quitté la Syrie dans une position claire de rejet des pratiques répressives du régime, entamant la deuxième phase d'exil de sa vie après son déplacement durant l'enfance, affirmant que la liberté est essentielle à la créativité et que l'art ne peut être dissocié de la dignité humaine.
\n\nMalgré son départ de Syrie, Hatem Ali a poursuivi son activité artistique en Égypte, produisant des œuvres qui ont rencontré une large reconnaissance, à commencer par la série « Le roi Farouk » et sa dernière série « C'est ce qui s'est passé ». Sa série « Stylo rouge », qui a durement exposé les violations subies par les femmes syriennes dans les centres de détention, lui a valu la colère du régime, conduisant à son exclusion de la syndicat des artistes en 2015. Avant sa mort, il prévoyait de réaliser une série sur le Sferberlik et un film sur Muhammad Ali Pacha.
\n\nHatem, qui a rejeté la censure sous toutes ses formes, la voyant comme un signe de l'incapacité d'une société à accepter l'opinion différente, a réussi, par la sincérité de sa vision et la profondeur de ses outils, à allier valeur artistique et popularité, conservant son nom vivant dans la mémoire du spectateur arabe comme l'un des réalisateurs les plus influents du drame arabe contemporain.
\n\nSon départ suscite toujours la même douleur face à la perte d'un nom unique dans l'art arabe. Des écrivains et artistes qui lui étaient proches ont exprimé admiration et fidélité. L'écrivain Saad Fansah a parlé du défunt comme d'une personne restée pure et libre jusqu'à ses derniers jours, ne s'élevant jamais au-dessus de la réalité que par la créativité, n'étant jamais du côté de la répression ou contre la liberté de son peuple, laissant des œuvres témoignant de son engagement envers l'humanité et la liberté.
\n\nL'artiste Abdel Hakim Kateifan a comparé la mort d'Hatem loin de sa patrie à l'exil forcé des Syriens, rappelant un homme libre et authentique, proche des douleurs et des rêves des gens. L'acteur Maxim Khalil, qui a travaillé sous sa direction dans plusieurs projets, a écrit une phrase appropriée pour garder son souvenir vivant : Peu nombreux sont ceux qui traversent comme Hatem.
\n\nL'aube du 29 décembre 2020 a vu la mort du grand réalisateur Hatem Ali à l'âge de 58 ans, suite à une crise cardiaque soudaine alors qu'il séjournait dans un hôtel au Caire, où il était venu préparer son dernier travail, venant du Canada qu'il avait choisi comme refuge. Il fut enterré à Damas comme il l'avait souhaité, incarné dans la scène \"Une visite brève\" dans la série \"Nos histoires ne finissent jamais\", sur cet expatrié qui visita Damas, y mourut et fut enterré au cimetière Bab al-Saghir, comme ce fut le cas pour Hatem lui-même.
", "tags": [ "Hatem Ali", "drame arabe", "cinéma", "Syrie", "histoire", "liberté", "créativité", "exil", "art arabe" ] }, "tr": { "title": "Hatem Ali'nin Ardından Beş Yıl: Tarih ve İnsanın Aynası Olan Yönetmen", "content": "Ünlü yönetmen Hatem Ali'nin vefatının üzerinden beş yıl geçti. İsmi, tarihin insanî nabzını ve Arap dramasının derin anlamını yeniden canlandıran en önemli görsel seslerden biri olarak Arap hafızasında canlı kalmaya devam ediyor.
\n\nBedeni 2020'de Kahire'de vefat etti, ancak etkisi izleyicinin bilincinde canlı kaldı. Eserlerinde sadece anlatılan hikayeler değil, kimlik, özgürlük ve farkındalık aynaları buldu; zorbalık ve baskıya karşı özgürlük arayan bir ses olarak, yokluğun sanatı yapanların yolunu bitirmediğini, tarihin bir diyalog ve dramın bir bilinç eylemi olduğunu teyit etti.
\n\nHatem Ali, 2 Haziran 1962'de işgal altındaki Suriye Golan'ında doğdu. 1967'de Golan'ın işgali sonrası ailesiyle Şam'a ilk göç deneyimini yaşadı. Bu deneyim, insanî ve sanatsal bilincinde derinleşti. Şam Yüksek Tiyatro Sanatları Enstitüsü'nde oyunculuk okudu ve 1986'da mezun oldu. Çok yönlü bir sanatçı olarak oyunculuk, yönetmenlik ve dramatik ile öykü yazarlığını birleştirerek Arap dünyasının önde gelen drama yapımcılarından biri oldu.
\n1990'ların ortalarında yönetmenliğe geçişi kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu. Prestijli Arap ödülleri kazanan televizyon ve sinema eserleri sundu. \"El-Zeer Salem\" ve \"Selahaddin Eyyubi\" gibi büyük tarihi yapımlarla Arap dünyasında adını pekiştirdi. Bu eserler Suriye sınırlarını aşarak geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
\n\nHatem Ali, tarihi görsel olarak yeniden yazmadaki eşsiz yeteneğiyle öne çıktı. Endülüs üçlemesi ve \"Ömer Bin Hattab\" dizisi gibi önemli tarihsel biyografileri yeniden sunan projelere liderlik etti. Ayrıca, 1948 Nakbası ve sonrasındaki sürgün ve acıları yoğun dramatik anlatımla ele alan \"Filistinli Göç\" gibi kolektif Arap hafızasına dair eserler ortaya koydu.
\n\nHatem Ali, gerçekliğinden kopuk bir yönetmen değildi; insanlığa ve meselelerine bağlı kaldı. Eski rejimle uzlaşmayı veya gerçekliği çarpıtmayı reddetti. 2011'de Suriye devriminin patlak vermesiyle rejimin baskıcı uygulamalarını açıkça reddederek Suriye'den ayrıldı. Çocukluk göçünden sonra hayatında ikinci sürgün dönemini başlattı. Özgürlüğün yaratıcılık için temel şart olduğunu ve sanatın insan onurundan ayrılamayacağını vurguladı.
\n\nSuriye'den ayrılmasına rağmen Mısır'da sanat faaliyetlerine devam etti. \"Kral Faruk\" dizisiyle başlayıp \"İşte Olanlar\" ile sonlanan geniş yankı uyandıran eserler üretti. Kadınların cezaevlerinde maruz kaldığı ihlalleri sertçe ortaya koyan \"Kırmızı Kalem\" dizisi, eski rejimin tepkisini çekti ve 2015'te sanatçılar birliğinden ihraç edilmesine neden oldu. Ölümünden önce Sferberlik hakkında bir dizi ve Muhammed Ali Paşa hakkında bir film yönetmeyi planlıyordu.
\n\nSansürü her biçimiyle reddeden Hatem, bunu farklı görüşlere tahammülsüzlüğün göstergesi olarak gördü. Vizyonunun samimiyeti ve araçlarının derinliğiyle sanatsal ve popüler değeri birleştirdi. Adı, çağdaş Arap dramasında en etkili yönetmenlerden biri olarak izleyicinin hafızasında yaşamaya devam ediyor.
\n\nOnun ayrılışı, Arap sanatında tekrarlanmayacak bir ismin yokluğu nedeniyle aynı acıyı uyandırmaya devam ediyor. Yakın ilişkide olduğu yazarlar ve sanatçılar takdir ve bağlılık dolu ifadeler kullandı. Yazar Saad Fansah, vefat edenin son günlerine kadar saf ve özgür kaldığını, yaratıcılıkla gerçekliğin üstüne çıkmayı başardığını, asla baskı yanlısı olmadığını ve halkının özgürlüğüne karşı durmadığını belirtti. Eserleri, insanlık ve özgürlük yanlılığına tanıklık ediyor.
\n\nSanatçı Abdel Hakim Kateifan, Hatem'in vatanından uzakta ölmesini zorunlu Suriyeli göçüne benzetti. İnsanların acılarına ve hayallerine yakın, özgür ve özlü bir insanı anımsadı. Onun yönetiminde çalışan oyuncu Maxim Khalil ise \"Hatem'in geçişini nadiren yapanlar var\" diyerek yönetmenin anısını canlı tutacak uygun bir ifade yazdı.
\n\n29 Aralık 2020 sabahı, 58 yaşında olan büyük yönetmen Hatem Ali, Kahire'deki bir otelde ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Son çalışması için Kanada'dan geldiği bu şehirdeydi. Kanada'yı sığınak olarak seçmişti. Vasiyeti ve arzusu üzerine Şam'da defnedildi. \"Hikayelerimiz Bitmez\" dizisindeki \"Kısa Ziyaret\" sahnesinde canlandırdığı, Şam'ı ziyaret eden, orada ölen ve Bab el-Saghir mezarlığına defnedilen gurbetçi figürü gerçek oldu.
", "tags": [ "Hatem Ali", "Arap Draması", "Sinema", "Suriye", "Tarih", "Özgürlük", "Yaratıcılık", "Sürgün", "Arap Sanatı" ] }, "ku": { "title": "پەنج ساڵ لە دوای کۆچی حاتەم عەلی: ڕێکخەرەکەی کە درامایەکە وەکوو ئەوینەیەکی مێژوو و مرۆڤایەتی دروست کرد", "content": "دەماشق - پەڕەی هەواڵی سەرەکی
\n\nپەنج ساڵ لە دوای مردنی ڕێکخەرە گەورەکە حاتەم عەلی ڕەوتەوە، ناوی ئەوە هێشتا لە بیرکردنەوەی عەرەبی بەردەوامە وەکوو یەکێک لە دەنگە بەرزترین دەنگە باسی دەرەوەی کە دڵنیاکردنی مێژووی مرۆڤایەتی و ژێرەکی درامای عەرەبیە.
\n\nلە ساڵی ٢٠٢٠ لە قاهیرە لە جیهاندا چوو، بەڵام کاریگەرییەکەی هێشتا زۆر بەردەوامە لە بیرکردنەوەی تماشەوان، کە لە کارەکانی زیاتر لە چیرۆکەکان دەبینن، بەڵکو وەکوو ئەوینەیەکی ناسنامە، ئازادی و ئاگاداری لە ڕووی دژ بە ستم و قەمع، بە دەنگێک کە دەمەوێت ئازادی بدۆزێتەوە، پشتیوانی دەکات کە نیبوون ناچار ناکات کە رێگەی ئەوانی کە هونەر دروستکردن بە پەیوەندیدانەوە، مێژوو چاوەڕوانیەکە و دراما کردارێکی ئاگاداریە.
\n\nحاتەم عەلی لە ٢ی حوزەیران ١٩٦٢ لە گولانی سووریی کۆنترۆڵکراو لەدایک بوو، وەک منداڵێکی بچووک یەکەمین تەجربەی کوچی بەگەڕاوە لەگەڵ خێزانەکەی بۆ دەماشق دوای کۆنترۆڵکردنی گولان لە ساڵی ١٩٦٧، ئەم تەجربەیە پاشان لە ئاگاداری مرۆڤایەتی و هونەرییەکەی دا بەردەوام بوو. لە فاکولتەی هونەری تەمیشکەری دەماشق خوێند و لە ساڵی ١٩٨٦ خوێندنی تەمام کرد، پاشان دەستی پێکرد بە شێوەیەکی زۆر توانامەند فەرمی وەک ئەکتەر، ڕێکخەر و نووسەر درامای و چیرۆکی، کە پاشان بۆ یەکێک لە بەرزترین دراماسازانی جیهانی عەرەبی گەیشت.
\nگواستنەوەی حاتەم عەلی بۆ ڕێکخستن لە ناو نیوەی نێوەی نۆزایەکان کۆتایی گۆڕانکارییەکی گرنگی لە شێوەی کارکردنییەکەی بوو، کە کارە تەلەڤیزیۆنی و سینەمایی پێشکەش کرد کە خەڵکی جیهانی عەرەبی بەشێوەیەکی بەرز وەرگرت، پێش ئەوەی ناوی خۆی لە هەموو ناوچەکانی عەرەبی بە شێوەیەکی بەرز بەردەوام بکات لە ڕووی کارە مێژووییەکان وەک “الزیر سالم” و “صلاح الدین الأیوبی” کە دەنگی ئەوان فراتر لە سنووری سووریا بوو و گەیشتە بۆ خەڵکی فراوان لە جیهانی عەرەبی و دەرەوەیەوە.
\n\nحاتەم عەلی بە توانایەکی تایبەتی لە نووسینی مێژوو بە شێوەیەکی وێنەیی تایبەت بوو، بەرەوپێش بردنی پرۆژەکانی درامای کە سیرە مێژووییە گرنگەکان دووبارە پێشکەش کرد، وەک سێلۆجیای ئەندلس و درامای “عمر بن الخطاب”، لەگەڵ ئەو کارانەی کە بیرەوەری عەرەبی گشتی لەسەر دەست دەدات، لە سەرەتا “التغریبة الفلسطینیة” کە یەکێکە لە کاری عەرەبی زۆر کاریگەری و وەرگرتنی ڕەخنە و تماشەوانە، وەکوو چیرۆکی درامایەکی کورتەی نەكبەی ساڵی ١٩٤٨ و ئەوەی دواتر لەوەوە لەسەر کوچی و هەزارەکان.
\n\nحاتەم عەلی ڕێکخەرێکی بێ پەیوەندی بە ڕاستەقینەی خۆی نەبوو، بەڵکو هێشتا بە مرۆڤ و کێشەکانی بەرەوپێش بوو، رەزامەندی نەبوو بۆ یەکسانبوون بە سیستەمی کۆن یان دۆزینەوەی ڕاستەقینەیەتی، وەک کە دەستپێکی شۆڕشی سووریا لە ساڵی ٢٠١١، سووریا لەوەی جێبەجێ کرد کە رەزامەندی نەبوو بە ڕەوشەکانی سیستەمی قەمع و قەدەغە، وەک جۆرێکی دووەمی کوچی لە ژیانی خۆی، پشتیوانی دەکات کە ئازادی پێویستە بۆ دروستکردن و هونەر نابێت جیاواز لە شەرفی مرۆڤایەتی.
\n\nهەرچەندە لە سووریا دەرچوو، حاتەم عەلی لە کارەکانی هونەرییەوە ناچوو، بەڵکو لە مەصر کارەکانی بەردەوام کرد، کە لە “الملک فاروق” دەستپێکرد و کۆتایی بە درامای “أهو ده اللي صار” هات. درامای “قلم حمرة” کە بە شەڕەکی قورس دەربارەی بەرزبوونی مافەکانی ژنانی سووری لە زەندانەکان، هەژمارەکەی رەژیمی کۆن بوو، کە لە ساڵی ٢٠١٥ لە یەکێتی هونەرمەندان جێبەجێ بوو. هەروەها پێش کوچی خۆی پلاندانانە بۆ ڕێکخستنی درامایەک دەربارەی سفربرلیک و فیلمێک دەربارەی محەمەد عەلی باشا.
\n\nحاتەم کە سەربەخۆیەتی هەموو جۆرە چەکەکان ڕەد کرد، وەکوو نیشانەیەکی ناتوانینی کۆمەڵگەیەک بۆ قبوڵکردنی ڕایەکی تر، بە ڕاستگویییەوەی دۆزینەوەی خۆی و ژورەی ئامرازەکانی توانست نێوان نرخی هونەری و گشتی هاوبەش بکات، بۆ ئەوەی ناوی خۆی لە بیرکردنەوەی تماشەوانی عەرەب بەردەوام بێت وەکوو یەکێک لە زۆرترین ڕێکخەرانی کاریگەری لە درامای نوێی عەرەبی.
\n\nکۆچی حاتەم هەمان ئازاری لەسەر کەمبوونی ناویەکی نەکرایەوە لە هونەری عەرەبی هەیە. نووسەر و هونەرمەندان کە پەیوەندی نزیكیان بەوەیان هەبوو، وەک پێشکەشکردنی پێداویستی و وفا نووسراوە. نووسەری سەعد فەنصە لەبارەی کوچی ئەوە نووسیوە کە هێشتا پاک و ئازاد بوو تا کۆتایی ڕۆژەکانی، تەنها بە دروستکردن سەربەخۆ بوو، هیچ کاتێک لە دژ بە ستم یان دژ بە ئازادی خەڵکی خۆی نەبوو، بۆیە کارەکانی لەسەر پشتیوانی مرۆڤ و ئازادی دەنگ دەدەن.
\n\nهونەرمەند عەبد الحکیم قەتیفان مردنی حاتەم لە دوور لە وڵاتی خۆی وەک کوچی قسریی سوورییەکان پێناسە کرد، و کەسێکی ئازاد و ڕاستەقینەی یاد دەکات، نزیک بە دەرد و خەوەکانی خەڵک. هونەرمەند مەکسیم خلیل کە لە ژێر ڕێکخستنی ئەوە کارکرد، وتەیەکی گونجاو نووسیوە بۆ ئەوەی بیرەوەری ژیانی ڕێکخەرەکە بەردەوام بێت، کە وتی: کەمێکە کە وەکوو حاتەم دەگذرن.
\n\nبەیانی ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ڕۆژێک بوو کە ڕێکخەرە گەورەکە حاتەم عەلی لە تەمەنی ٥٨ ساڵی لەبەر کڕەی دڵی ناگهانی مرد، کاتێک لە یەکێک لە هۆتێلەکانی قاهیرە دا بوو، کە بۆ ئامادەکردنی کارە کۆتاییەکەی هاتبوو، لە کەنەدا کە هەڵبژاردنی سەرپەرشتی خۆی کردبوو. وەک خۆی داوای کرد و خۆشەویستی کرد، لە دەماشق دەپەڕێنرێت، وەک لە وێنەی \"سەردانی خێرا\" لە درامای \"چیرۆکەکانمان کۆتایی ناکەن\"، دەربارەی ئەو بەرزبووەری کە بۆ دەماشق هاتە سەردان، لەوێ مرد و لە مەزاری بابە سەغیر داوای کرد، وەک ئەوەی ڕاستەقینە لەگەڵ حاتەم رووداوە.", "tags": [ "حاتم علی", "دراما عەرەبی", "سینەما", "سووریا", "مێژوو", "ئازادی", "خەیاڵ", "کوچی", "هونەری عەرەبی" ] }, "ru": { "title": "Пять лет со дня ухода Хатема Али: режиссера, сделавшего драму зеркалом истории и человечества", "content": "
Дамаск - Capital News
\n\nПрошло пять лет с момента смерти великого режиссера Хатема Али, чье имя по-прежнему живо в арабской памяти как одного из самых ярких визуальных голосов, вернувших истории ее человеческий пульс и придали арабской драме глубокий смысл.
\n\nОн скончался в Каире в 2020 году, но его влияние остается живым в сознании зрителей, которые в его работах видят не просто истории для рассказа, а зеркала идентичности, свободы и осознания в противостоянии тирании и репрессиям, голос, ищущий свободу, подтверждающий, что отсутствие не прекращает путь тех, кто сделал искусство позицией, историю — диалогом, а драму — актом осознания.
\n\nХатем Али родился 2 июня 1962 года на оккупированных сирийских Голанах, с раннего детства пережив первый опыт перемещения вместе с семьей в Дамаск после оккупации Голан в 1967 году. Этот опыт впоследствии глубоко повлиял на его гуманитарное и художественное сознание. Он изучал актерское мастерство в Высшем институте театрального искусства в Дамаске и окончил его в 1986 году, прежде чем начать многогранную карьеру, совмещая актерское мастерство, режиссуру и драматическое и повествовательное писательство, став одним из ведущих создателей драмы в арабском мире.
\nПереход Хатема Али к режиссуре в середине 1990-х годов стал важной вехой в его карьере, где он представил телевизионные и кинематографические работы, получившие престижные арабские награды, прежде чем закрепить свое имя в арабском мире через крупные исторические проекты, такие как «Аль-Зир Салим» и «Саладин Айюби», чье влияние вышло за пределы Сирии и достигло широкой аудитории в арабском мире и за его пределами.
\n\nОн отличался исключительной способностью визуально переписывать историю, возглавляя драматические проекты, которые заново представили ключевые исторические биографии, такие как трилогия об Андалусии и сериал «Омар ибн аль-Хаттаб», а также работы, охватывающие коллективную арабскую память, в первую очередь «Палестинское изгнание», считающееся одним из самых влиятельных и критически и массово признанных арабских произведений, повествующих о Накбе 1948 года и последующей депортации и страданиях.
\n\nХатем Али не был режиссером, оторванным от своей реальности, он оставался верен человеку и его проблемам, отвергая согласие с прежним режимом или искажение реальности. С началом сирийской революции в 2011 году он покинул Сирию, открыто выражая несогласие с репрессивными действиями режима, начав второй этап изгнания в своей жизни после детского перемещения, утверждая, что свобода является необходимым условием для творчества, а искусство не может быть отделено от человеческого достоинства.
\n\nНесмотря на уход из Сирии, Хатем Али продолжил свою творческую деятельность в Египте, где создал работы, получившие широкое признание, начиная с «Короля Фарука» и заканчивая сериалом «Вот что случилось». Его сериал «Красная ручка», в котором жестко раскрывались нарушения прав сирийских женщин в тюрьмах, вызвал гнев прежнего режима, что привело к его исключению из союза артистов в 2015 году. Перед смертью он планировал снять сериал о Сферберлике и фильм о Мухаммеде Али-паше.
\n\nХатем, который отвергал цензуру во всех ее формах, рассматривая ее как признак неспособности общества принимать иное мнение, сумел искренностью своего видения и глубиной своих инструментов объединить художественную и народную ценность, сохранив свое имя в памяти арабского зрителя как одного из самых влиятельных режиссеров современной арабской драмы.
\n\nЕго уход до сих пор вызывает ту же боль из-за утраты уникального имени в арабском искусстве. Писатели и артисты, близко связанные с ним, выразили слова признательности и преданности. Писатель Саад Фанса говорил о покойном как о человеке, оставшемся чистым и свободным до последних дней, который не возвышался над реальностью иначе как творчеством, никогда не был сторонником репрессий и не противился свободе своего народа, оставив работы, свидетельствующие о его приверженности человеку и свободе.
\n\nАртист Абдель Хаким Катейфан сравнил смерть Хатема вдали от родины с насильственным изгнанием сирийцев, вспомнил свободного и искреннего человека, близкого к боли и мечтам людей. А актер Максим Халиль, работавший под его руководством в нескольких проектах, написал подходящую фразу, чтобы память о режиссере жила: «Мало кто проходит так, как Хатем».
\n\nРассвет 29 декабря 2020 года стал днем смерти великого режиссера Хатема Али в возрасте 58 лет от внезапного сердечного приступа, когда он находился в одном из отелей Каира, куда приехал готовиться к своей последней работе, прибыв из Канады, которую выбрал своим убежищем. Его похоронили в Дамаске, как он и желал, что было воплощено в сцене \"Краткий визит\" в сериале \"Наши истории никогда не заканчиваются\" о том эмигранте, который приехал в Дамаск в гости, умер там и был похоронен на кладбище Баб ас-Сагир, как это случилось и с самим Хатемом.
", "tags": [ "Хатем Али", "арабская драма", "кино", "Сирия", "история", "свобода", "творчество", "изгнание", "арабское искусство" ] }, "fa": { "title": "پنج سال پس از درگذشت حاتم علی؛ کارگردانی که درام را آیینه تاریخ و انسان کرد", "content": "دمشق - پایتخت نیوز
\n\nپنج سال از درگذشت کارگردان بزرگ حاتم علی میگذرد؛ نامی که همچنان در حافظه عربی بهعنوان یکی از برجستهترین صداهای بصری که نبض انسانی تاریخ و عمق واقعی درام عربی را بازگرداند، زنده است.
\n\nبدن او در سال ۲۰۲۰ در قاهره از دنیا رفت، اما اثرش در وجدان مخاطبان زنده باقی ماند؛ کسانی که در آثارش بیش از داستانهایی برای روایت، آیینههایی از هویت، آزادی و آگاهی در برابر استبداد و سرکوب یافتند؛ صدایی که به دنبال آزادی بود و تأکید میکرد که غیاب پایاندهنده مسیر کسانی که هنر را موضعی ساختهاند نیست، تاریخ گفتوگوست و درام کنش آگاهی.
\n\nحاتم علی در دوم ژوئن ۱۹۶۲ در جولان اشغالی سوریه به دنیا آمد و از کودکی نخستین تجربه آوارگی را همراه خانوادهاش پس از اشغال جولان در سال ۱۹۶۷ به دمشق برد؛ تجربهای که بعدها در آگاهی انسانی و هنریاش تثبیت شد. او در مؤسسه عالی هنرهای نمایشی دمشق بازیگری خواند و در سال ۱۹۸۶ فارغالتحصیل شد، پیش از آنکه مسیر خود را بهعنوان هنرمندی چندوجهی آغاز کند که بازیگری، کارگردانی و نویسندگی درام و داستان را ترکیب میکرد و به یکی از برجستهترین سازندگان درام در جهان عرب تبدیل شد.
\nتحول حاتم علی به سمت کارگردانی در اواسط دهه ۱۹۹۰ نقطه عطف مهمی در مسیرش بود؛ جایی که آثار تلویزیونی و سینمایی برجستهای ارائه داد که جوایز معتبر عربی را کسب کردند و سپس نام خود را از طریق آثار تاریخی بزرگ مانند «الزیر سالم» و «صلاحالدین ایوبی» تثبیت کرد؛ آثاری که فراتر از مرزهای سوریه رفتند و به مخاطبان گستردهای در جهان عرب و فراتر از آن رسیدند.
\n\nحاتم علی با توانایی استثنایی خود در بازنویسی بصری تاریخ متمایز شد؛ پروژههای درامایی را رهبری کرد که زندگینامههای تاریخی مهمی را دوباره ارائه دادند، مانند سهگانه آندلس و سریال «عمر بن خطاب»؛ همچنین آثاری که حافظه جمعی عربی را به تصویر کشیدند، بهویژه «التغریبة الفلسطينية» که یکی از تأثیرگذارترین و پرطرفدارترین آثار عربی به شمار میرود و روایت درامی فشردهای از نكبت ۱۹۴۸ و تبعید و رنجهای پس از آن است.
\n\nحاتم علی کارگردانی جدا از واقعیت خود نبود؛ بلکه وفادار به انسان و مسائلش باقی ماند و از همراهی با رژیم سابق یا تحریف واقعیت خودداری کرد. با آغاز انقلاب سوریه در سال ۲۰۱۱، سوریه را ترک کرد و موضعی روشن در رد رفتارهای سرکوبگرانه رژیم گرفت و دومین مرحله تبعید را در زندگیاش پس از آوارگی کودکی آغاز کرد؛ تأکید کرد که آزادی شرطی اساسی برای خلاقیت است و هنر نمیتواند از کرامت انسانی جدا شود.
\n\nبا وجود ترک سوریه، حاتم علی فعالیت هنری خود را در مصر ادامه داد؛ آثاری را خلق کرد که حضور گستردهای داشتند، از جمله «الملك فاروق» و آخرین آنها «أهو ده اللي صار». سریال «قلم حمرة» که در آن به شدت به نقض حقوق زنان سوری در زندانها پرداخت، موجب خشم رژیم سابق شد و در سال ۲۰۱۵ از انجمن هنرمندان اخراج شد. پیش از مرگش برنامهریزی کرده بود سریالی درباره سفربرلیک و فیلمی درباره محمد علی پاشا بسازد.
\n\nحاتم که هرگونه سانسور را رد میکرد و آن را نشانه ناتوانی جامعه در پذیرش دیدگاه دیگر میدانست، با صداقت دیدگاه و عمق ابزارهایش توانست میان ارزش هنری و مردمی پیوند برقرار کند و نامش را در ذهن تماشاگر عربی بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین کارگردانان درام معاصر عربی زنده نگه دارد.
\n\nمرگ حاتم همچنان همان درد فقدان نامی منحصر به فرد در هنر عربی را برمیانگیزد؛ نویسندگان و هنرمندانی که ارتباط نزدیکی با او داشتند، عبارات پر از تقدیر و وفاداری نوشتند. نویسنده سعد فنصة درباره درگذشته گفت که او تا آخرین روزهایش پاک و آزاد ماند، تنها با خلاقیت بر واقعیت غلبه کرد، هیچگاه طرفدار سرکوب یا مخالف آزادی مردمش نبود و آثارش گواه تعهد او به انسان و آزادی است.
\n\nهنرمند عبدالحکیم قطیفان مرگ حاتم در دوری از وطن را به آوارگی اجباری سوریها تشبیه کرد و انسانی آزاد و اصیل را به یاد آورد که به دردها و آرزوهای مردم نزدیک بود. بازیگر مکسیم خلیل که زیر نظر او در چند اثر کار کرده بود، عبارتی شایسته نوشت تا یاد کارگردان ما زنده بماند: «کماند کسانی که گذر حاتم را تجربه کردهاند.»
\n\nسپیدهدم ۲۹ دسامبر ۲۰۲۰ روزی بود که کارگردان بزرگ حاتم علی در سن ۵۸ سالگی به دلیل حمله قلبی ناگهانی در یکی از هتلهای قاهره درگذشت؛ جایی که برای آمادهسازی آخرین اثرش از کانادا، محل پناهگاهش، آمده بود. او در دمشق به خاک سپرده شد، همانطور که وصیت و آرزو کرده بود، و این موضوع در صحنه «دیدار کوتاه» در سریال «قصههای ما هرگز تمام نمیشوند» به تصویر کشیده شد؛ درباره آن مهاجر که به دمشق آمده بود، در آنجا مرد و در قبرستان باب الصغیر دفن شد، همانطور که برای حاتم اتفاق افتاد.
", "tags": [ "حاتم علی", "درام عربی", "سینما", "سوریه", "تاریخ", "آزادی", "خلاقیت", "تبعید", "هنر عربی" ] } }