استعرض الدكتور والمعتقل السابق براء السراج خلال محاضرة أقيمت في كلية الهندسة المدنية بجامعة دمشق، فصولاً من معاناته في معتقلات نظام الأسد القديم، وقصة نجاحه وتفوقه العلمي بعد خروجه من السجن، حتى نيله أعلى الشهادات من أعرق الجامعات العالمية.

التعليم في سجن تدمر وجامعة هارفارد

في المحاضرة التي نظمتها دار الفكر بمناسبة صدور كتاب السراج \"من تدمر إلى هارفارد – رحلة سجين بلا رأي\"، تحدث السراج عن تجربته في سجن تدمر حيث قضى تسع سنوات متواصلة في ثمانينيات القرن الماضي، محاولاً جمع أكبر قدر من المعرفة بين نزلاء السجن من المثقفين الذين اعتقلهم النظام السابق في عهد حافظ الأسد، بالإضافة إلى حفظه لآيات من القرآن الكريم عن طريق الاستماع. وبعد خروجه من المعتقل، أصر على استكمال تعليمه الجامعي الذي حُرم منه سابقاً.

العلم كأداة انتقام صامت من الظلم

أكد الدكتور براء السراج في محاضرته أن العلم كان بالنسبة له وسيلة للثبات والانتقام الصامت من الظلم الذي تعرض له، مستذكراً حجم المعاناة والتنمر والإهانات التي واجهها. واعتبر أن كل إنجاز علمي حققه هو بمثابة انتقام صامت من سجانيه الذين شككوا في قدرته على العودة للجامعة، حيث تحولت هذه الكلمات إلى حافز لتحقيق الإنجازات رغم التحديات.

وأشار السراج إلى أن المحاضرة نفسها تمثل انتقاماً من سجانيه، إذ أقيمت على بعد مئات الأمتار من مقرات الأجهزة الأمنية للنظام الذي أوقع الشعب السوري في ويلات كبيرة، موضحاً أن اهتمامه بالعلم حتى أثناء اعتقاله كان مدعوماً من عائلته، وخصوصاً والدته التي كانت تصر على الالتزام بالصلاة والتعليم، وعلى تفوق أبنائها منذ الصغر.

سجن تدمر \"جامعة\" للتعلم السري والمتبادل

روى السراج كيف حول المعتقلون سجن تدمر إلى ما يشبه جامعة للتعلم السري، مستخدمين طرقاً مبتكرة مثل الكتابة على قطع الصابون تحت الحصار والرقابة، والكتابة بالإبرة على ورق القصدير تحت ضوء خافت، والهمس دون علم السجانين، مع مواعيد محددة للحفظ اليومي.

لفت إلى أن سنوات السجن وظلامه دفعت المعتقلين للتمسك بحفظ القرآن الكريم شفاهاً، لما وجده فيه من راحة نفسية وسبيلاً للحفاظ على ذاكرتهم، حيث كان يلجأ إلى القرآن في الأوقات العصيبة كملاذ وحيد، مشدداً على أهمية \"التأني\" كمنهج قرآني يعزز الفهم والحفظ.

الجامعات السورية في عهد النظام السابق

تطرق السراج إلى أسلوب التعليم في الجامعات السورية خلال عهد النظام السابق، حيث كان يتم التلاعب بدرجات الطلاب وتمييز الموالين للنظام المنتسبين لحزب \"البعث\" عن غيرهم، داعياً إلى العودة إلى \"حلقات الحضارة الإسلامية\" التي يركز فيها الطالب كمحور للدرس بدلاً من المنبر، وهو نموذج استلهمته بعض الجامعات الأمريكية.

مقترحات لدعم المعتقلين وتحديث التعليم

اختتم السراج محاضرته بتقديم حلول عملية لدعم المعتقلين والمعتقلات الذين يعانون من التنمر والتعنيف الاجتماعي، من خلال إطلاق برامج للتثقيف الذاتي والتدبر القرآني بشكل يومي ومنتظم، مع تقديم الدعم النفسي والتعليمي والاجتماعي، ومساعدتهم في بناء حياتهم الأسرية.

آراء من الحضور

أعرب الدكتور محمود عاشور، أحد المعتقلين السابقين الحاضرين، عن إعجابه بتجربة السراج، مشيراً إلى أنه قرأ كتاب \"من تدمر إلى هارفارد\" وتواصل مع السراج بانتظام، واصفاً تجربته بأنها قصة نجاح استثنائية تمثل \"درساً في النجاح من الظلمات بإرادة حديدية\"، مؤكداً حرص السراج في السجن على كسر إرادة الطاغية بالتعلم المستمر والتعليم المتبادل، ورفضه الاستسلام رغم التعذيب، معتمداً على القرآن كأنيس وسلاح.

من جهته، أعرب وحيد تاجا، مدير القسم الإعلامي في دار الفكر، عن إعجابه بالكتاب والمحاضرة، مشيراً إلى أن عنوان الكتاب \"من تدمر إلى هارفارد\" يعكس تحدياً للظلم، حيث حوّل السراج معاناته إلى دافع قوي للنجاح رغم تهميش الطلاب والفساد في النظام السابق.

يُذكر أن الدكتور براء السراج من مواليد عام 1963، اعتُقل في مارس 1984 عندما كان طالباً في السنة الثانية بكلية الهندسة الكهربائية، وأُفرج عنه عام 1995. تخرج في تخصص علم الأحياء والكيمياء من جامعة هارفارد، وحصل على دكتوراه في علم المناعة من جامعة راش الأمريكية عام 2006، وعمل باحثاً في جامعات أمريكية مثل نورث وسترن.

Dr. Baraa Al-Sarraj, a former detainee, recounted in a lecture held at the Faculty of Civil Engineering at Damascus University his sufferings inside the prisons of the former regime, and his story of success and academic excellence after his release, culminating in earning the highest degrees from prestigious global universities.

Education in Tadmor Prison and Harvard University

The lecture, organized by Dar Al-Fikr on the occasion of the release of Al-Sarraj's book \"From Tadmor to Harvard – The Journey of a Prisoner Without Opinion,\" highlighted his experience during nine consecutive years of imprisonment in Tadmor prison in the 1980s. During this time, he sought to acquire as much knowledge as possible among fellow intellectual detainees imprisoned by the former regime under Hafez Al-Assad, in addition to memorizing Quranic verses by listening. After his release, he insisted on completing his university education, which had been denied to him.

Knowledge as a Silent Revenge Against Oppression

Dr. Al-Sarraj explained that knowledge served as a tool for resilience and silent revenge against injustice. He recalled the suffering, bullying, and humiliation he endured, considering every academic achievement as a silent retaliation against his jailers who doubted his return to university. This skepticism became a motivation for his accomplishments despite challenges.

He noted that the lecture itself was a form of revenge against his jailers, as it took place just hundreds of meters from the security headquarters of the oppressive regime that inflicted great suffering on the Syrian people. His dedication to knowledge during imprisonment was supported by his family, especially his mother, who insisted on commitment to prayer, education, and excellence from an early age.

Tadmor Prison as a \"University\" of Secret and Mutual Learning

Al-Sarraj narrated how detainees transformed Tadmor prison into a secret learning university, using innovative methods such as writing on soap bars under surveillance, needle-writing on tin foil under dim light, whispering without guards' knowledge, and scheduled daily memorization sessions.

The darkness and years in prison led detainees to memorize the Quran orally, finding solace and a means to preserve memory and mental capacity. Al-Sarraj turned to the Quran in stressful times as a sole refuge, emphasizing \"deliberation\" as a Quranic method that enhances understanding and memorization.

Syrian Universities During the Former Regime

Al-Sarraj addressed the education system in Syrian universities under the former regime, where grades were manipulated and loyal students affiliated with the Baath Party were favored over others. He called for a return to \"Islamic civilization study circles\" where the student is the center of the lesson rather than the lecturer, a model inspired by some American universities.

Solutions for Supporting Detainees and Modernizing Education

He concluded his lecture with practical proposals to support detainees facing bullying and abuse from their communities, by launching programs for self-education and daily Quranic contemplation, alongside psychological, educational, and social support, helping them rebuild their family lives.

Opinions from Attendees

Dr. Mahmoud Ashour, a former detainee attending the lecture, expressed admiration for Al-Sarraj's story, stating he read \"From Tadmor to Harvard\" years ago and maintained regular contact with him. He described the experience as an exceptional success story representing \"a lesson in triumph over darkness with iron will,\" emphasizing Al-Sarraj's determination in prison to break the tyrant's will through continuous learning and mutual education, refusing to surrender despite torture, relying on faith and the Quran as solace and weapon.

Wahid Taja, Media Department Director at Dar Al-Fikr, expressed admiration for the book and lecture, noting the title \"From Tadmor to Harvard\" reflects defiance against injustice, as Al-Sarraj transformed his ordeal into a strong motivation for success despite student marginalization and corruption under the former regime.

Dr. Baraa Al-Sarraj was born in 1963, arrested in March 1984 while a second-year electrical engineering student, and released in 1995. He graduated in biology and chemistry from Harvard University, earned a PhD in immunology from Rush University in 2006, and worked as a researcher at American universities including Northwestern.

Le Dr Baraa Al-Sarraj, ancien détenu, a partagé lors d’une conférence à la Faculté de génie civil de l’Université de Damas, les épreuves vécues dans les prisons de l’ancien régime, ainsi que son histoire de succès et d’excellence académique après sa libération, jusqu’à l’obtention des plus hauts diplômes dans des universités prestigieuses à l’échelle mondiale.

Éducation en prison de Tadmor et à l’Université de Harvard

Lors de cette conférence organisée par Dar Al-Fikr à l’occasion de la sortie du livre d’Al-Sarraj « De Tadmor à Harvard – Le parcours d’un prisonnier sans opinion », il a évoqué son expérience de neuf années consécutives en prison à Tadmor dans les années 1980. Pendant cette période, il s’est efforcé d’acquérir un maximum de connaissances auprès des intellectuels détenus par l’ancien régime sous Hafez Al-Assad, tout en mémorisant des versets du Coran par l’écoute. Après sa libération, il a insisté pour poursuivre ses études universitaires qui lui avaient été refusées.

Le savoir comme une revanche silencieuse contre l’oppression

Le Dr Al-Sarraj a expliqué que le savoir a été pour lui un moyen de résilience et une revanche silencieuse contre l’injustice. Il a rappelé les souffrances, l’intimidation et les humiliations subies, considérant chaque réussite académique comme une riposte silencieuse à ses geôliers qui doutaient de son retour à l’université. Ce scepticisme est devenu une motivation pour ses accomplissements malgré les défis.

Il a souligné que la conférence elle-même constitue une revanche contre ses geôliers, car elle s’est tenue à quelques centaines de mètres des sièges des services de sécurité du régime oppressif qui a infligé de grandes souffrances au peuple syrien. Son attachement au savoir pendant son incarcération était soutenu par sa famille, notamment sa mère, qui insistait sur l’importance de la prière, de l’éducation et de l’excellence dès le plus jeune âge.

La prison de Tadmor, une \"université\" d’apprentissage secret et mutuel

Al-Sarraj a raconté comment les détenus ont transformé la prison de Tadmor en une sorte d’université d’apprentissage secret, utilisant des méthodes innovantes telles que l’écriture sur des morceaux de savon sous surveillance, l’écriture à l’aiguille sur du papier d’aluminium à faible lumière, le chuchotement à l’insu des gardiens, et des sessions quotidiennes de mémorisation planifiées.

L’obscurité et les années passées en prison ont poussé les détenus à mémoriser le Coran oralement, trouvant ainsi un soulagement et un moyen de préserver leur mémoire et leurs capacités mentales. Al-Sarraj se réfugiait dans le Coran lors des moments difficiles, insistant sur \"la réflexion\" comme méthode coranique favorisant la compréhension et la mémorisation.

Les universités syriennes sous l’ancien régime

Al-Sarraj a abordé le système éducatif dans les universités syriennes sous l’ancien régime, où les notes étaient manipulées et les étudiants loyaux affiliés au parti Baas favorisés. Il a appelé à un retour aux \"cercles d’études de la civilisation islamique\" où l’étudiant est au centre de la leçon plutôt que le professeur, un modèle inspiré par certaines universités américaines.

Solutions pour soutenir les détenus et moderniser l’éducation

Il a conclu sa conférence en proposant des solutions pratiques pour soutenir les détenus confrontés à l’intimidation et aux abus de la part de leur communauté, en lançant des programmes d’auto-éducation et de contemplation coranique quotidienne, ainsi qu’un soutien psychologique, éducatif et social, les aidant à reconstruire leur vie familiale.

Avis des participants

Le Dr Mahmoud Ashour, ancien détenu présent à la conférence, a exprimé son admiration pour le parcours d’Al-Sarraj, indiquant qu’il avait lu \"De Tadmor à Harvard\" il y a plusieurs années et maintenait un contact régulier avec lui. Il a décrit cette expérience comme une réussite exceptionnelle représentant \"une leçon de triomphe sur les ténèbres avec une volonté de fer\", soulignant la détermination d’Al-Sarraj en prison à briser la volonté du tyran par l’apprentissage continu et l’éducation mutuelle, refusant de se soumettre malgré la torture, s’appuyant sur la foi et le Coran comme réconfort et arme.

De son côté, Wahid Taja, directeur du département médias de Dar Al-Fikr, a exprimé son admiration pour le livre et la conférence, notant que le titre \"De Tadmor à Harvard\" reflète une défiance face à l’injustice, car Al-Sarraj a transformé son épreuve en une forte motivation pour réussir malgré la marginalisation des étudiants et la corruption sous l’ancien régime.

Le Dr Baraa Al-Sarraj est né en 1963, arrêté en mars 1984 alors qu’il était étudiant en deuxième année de génie électrique, et libéré en 1995. Il est diplômé en biologie et chimie de l’Université Harvard, a obtenu un doctorat en immunologie à l’Université Rush en 2006, et a travaillé comme chercheur dans des universités américaines telles que Northwestern.

Eski tutuklu Dr. Baraa Al-Sarraj, Şam Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Fakültesi'nde düzenlenen konferansta, eski rejimin hapishanelerindeki çektiği zorlukları ve hapisten çıktıktan sonra elde ettiği akademik başarıları anlattı. Başarısı, dünyanın en prestijli üniversitelerinden en yüksek dereceleri almasıyla taçlandı.

Tadmor Hapishanesi ve Harvard Üniversitesi'nde Eğitim

Dar Al-Fikr tarafından \"Tadmor'dan Harvard'a – Fikirsiz Bir Mahkumun Yolculuğu\" kitabının çıkışı vesilesiyle düzenlenen konferansta, Al-Sarraj, 1980'lerde dokuz yıl boyunca Tadmor hapishanesinde geçirdiği süreyi anlattı. Bu süre zarfında, eski rejim tarafından tutuklanan entelektüellerle birlikte bilgi edinmeye çalıştı ve Kur'an ayetlerini dinleyerek ezberledi. Hapisten çıktıktan sonra, kendisine daha önce engellenen üniversite eğitimini tamamlamaya kararlıydı.

Bilinç, Zulme Karşı Sessiz İntikam Aracı

Dr. Al-Sarraj, bilginin kendisi için zulme karşı dayanıklılık ve sessiz intikam aracı olduğunu belirtti. Maruz kaldığı acı, zorbalık ve aşağılamaları hatırladı ve her akademik başarısını, üniversiteye dönme şansını küçümseyen gardiyanlarına karşı sessiz bir intikam olarak gördü. Bu şüphe, zorluklara rağmen başarılarını artırmak için bir motivasyon kaynağı oldu.

Konferansın kendisinin bile gardiyanlarına karşı bir intikam olduğunu belirtti; çünkü konferans, Suriye halkına büyük acılar yaşatan zalim rejimin güvenlik merkezlerine sadece yüzlerce metre mesafede düzenlendi. Hapisteyken bilgiye olan ilgisi, özellikle namaza ve eğitime bağlı olan annesi tarafından desteklendi.

Tadmor Hapishanesi \"Gizli ve Karşılıklı Öğrenme Üniversitesi\"

Al-Sarraj, tutukluların Tadmor hapishanesini, gözetim altında sabun parçalarına yazı yazmak, loş ışıkta teneke kağıda iğneyle yazmak, gardiyanların haberi olmadan fısıldamak ve günlük ezber programları uygulamak gibi yenilikçi yöntemlerle gizli bir öğrenme üniversitesine dönüştürdüklerini anlattı.

Hapishanedeki karanlık ve yıllar, tutukluları Kur'an'ı sözlü olarak ezberlemeye yöneltti. Bu, ruhlarına huzur verdi ve hafızalarını korumalarına yardımcı oldu. Al-Sarraj, zor zamanlarda tek sığınağı olarak Kur'an'a yöneldi ve \"dikkatli olma\"nın, anlama ve ezberlemeyi güçlendiren Kuranî bir yöntem olduğunu vurguladı.

Eski Rejim Döneminde Suriye Üniversiteleri

Al-Sarraj, eski rejim döneminde Suriye üniversitelerindeki eğitim sistemini ele aldı. Notların manipüle edildiği ve Baas Partisi'ne bağlı öğrencilerin ayrıcalıklı olduğu bir sistem vardı. Öğrencinin dersin merkezinde olduğu \"İslami medeniyet halkaları\"na dönüş çağrısında bulundu; bu model, bazı Amerikan üniversiteleri tarafından benimsendi.

Tutuklulara Destek ve Eğitimin Modernizasyonu İçin Çözümler

Konferansını, toplulukları tarafından zorbalık ve istismara maruz kalan tutukluları desteklemek için öz eğitim ve günlük Kur'an tefekkür programları başlatılması, psikolojik, eğitimsel ve sosyal destek sağlanması ve aile hayatlarını yeniden inşa etmelerine yardımcı olunması gibi pratik çözümlerle tamamladı.

Katılımcıların Görüşleri

Konferansa katılan eski tutuklulardan Dr. Mahmoud Ashour, Al-Sarraj'ın deneyimini takdir etti. \"Tadmor'dan Harvard'a\" kitabını yıllar önce okuduğunu ve düzenli olarak iletişimde olduğunu belirtti. Deneyimi, \"demir iradeyle karanlıklar içinde başarı dersi\" olarak tanımladı ve Al-Sarraj'ın hapiste sürekli öğrenme ve karşılıklı eğitimle zalimin iradesini kırmaya kararlı olduğunu, işkenceye rağmen teslim olmadığını, Kur'an'a dayanarak teselli ve silah bulduğunu vurguladı.

Dar Al-Fikr Medya Bölümü Müdürü Wahid Taja ise kitap ve konferanstan etkilendiğini belirtti. Kitabın başlığı \"Tadmor'dan Harvard'a\"nın zulme karşı bir meydan okuma olduğunu, Al-Sarraj'ın yaşadıklarını öğrenci dışlanması ve eski rejimdeki yolsuzluklara rağmen güçlü bir başarı motivasyonuna dönüştürdüğünü söyledi.

Dr. Baraa Al-Sarraj 1963 doğumludur. 1984 Mart’ında elektrik mühendisliği fakültesinde ikinci sınıf öğrenciyken tutuklanmış, 1995’te serbest bırakılmıştır. Harvard Üniversitesi’nde biyoloji ve kimya alanında mezun olmuş, 2006’da Rush Üniversitesi’nden bağışıklık alanında doktora derecesi almış ve Northwestern gibi Amerikan üniversitelerinde araştırmacı olarak çalışmıştır.

Dr. Berayê Serraj, ku berê zindî bû, di derseke ku li Fakûlteya Mühendisiyê ya Şaredariyê ya Zanîngeha Dimashqê hat lidarxistin de, derbarê meşakkatên xwe di zindanên rejîma kevn de û çîroka serkeftin û serfiraziyê ya akademîk piştî derketina xwe ji zindana xwe re axivî. Ew heta wergirtina herî bilind diploma ji zanîngehanên navneteweyî yên navdar serket.

Perwerde li Zindana Tadmor û Zanîngeha Harvardê

Di derseke ku ji hêla Dar Al-Fikr ve li ser derketina pirtûka Serraj \"Ji Tadmor heta Harvard – Rêwîtiya Zindîyekî Bê Raye\" hat lidarxistin, ew derbarê tecrubeya xwe ya di zindana Tadmor de ku di deh salên 1980an de di navbera nûvê salan de bû axivî. Di vê demê de, ew hewl da ku zêdetir zanînên xwe bi hev re bigire di navbera zindîyanên zanistî yên ku rejîma kevn di demê Hafez Al-Assad de girtibûn, her weha qirêjên Quranê bi guhêdanê hîfzkir. Piştî derketina xwe, ew bi sererastî ji bo qedandina perwerdeya zanîngehekî xwe bidawî kir ku berê ji wê ve hatibû astengkirin.

Zanîn wekî Amûra Revandina Bêdeng ji Dijî Zulm

Dr. Berayê Serraj di derse xwe de şirove kir ku zanîn ji bo wî amûra hêzekirinê û revandina bêdeng ji dijî dadperestiyê bû. Ew bîranînên meşakkata xwe, tazîyeta xwe û têkçûnên ku li ser wî hatibûn kirin, nûştekirin û her serkeftina akademîk wekî revandina bêdeng ji dijî girtîgehê xwe dît. Ew got ku ev peyv bû sedemeke teşwîqê ji bo serkeftinên wî her çend li dijî astengên mezin bûn.

Serraj got ku derse xwe jî xwe wekî revandina li dijî girtîgehê xwe tê hesibandin, ji ber ku ew li ser hinek metrên çend sed ji navenda ewlehiya rejîma dadperest ku gelê Sûriyê bi kêmasî û meşakkatên mezin rehat kir, lidarxist. Di heman demê de, balê wî li zanînê di nav zindanê de jî ji aliyê malbata wî, bi taybetî jinekê wî ku ser namaz û perwerde û serfiraziyê ya zarokan xwe di destpêkê de têketî bû, hat piştgirî kirin.

Zindana Tadmor \"Zanîngeha\" Fêrgehên Bêdeng û Hevpar

Serraj çawa girtîyan zindana Tadmor wekî zanîngehekî fêrgehên bêdeng û hevpar guherand, bi karanîna rêbazên nûjen wekî nivîsandin li ser qirêja sabûnê di bin çavdêriyê de, nivîsandin bi nîşan li ser pelê alûminyumê di bin ronahiyekî kêm de, bi bêdengî gotin bê zanîna girtîgehê, û hînkirinên rojane ya bi demjimêrê re qedandî.

Salên zindan û tarîya wî girtîyan herî zêde berhevkirin ku Quranê bi devê xwe hîfzin, ji ber ku ew di nav xwe de aramî û rêyek ji bo parastina bîranîn û qebûlkirina xwe dîtin. Serraj di demên têkçûnê de ji Quranê wekî sığınakê yekemîn têketibû, û \"bêcî\" wekî rênasiyeke Qur’aniyê ku têkiliya hîfzkirin û têgihiştinê zêde dike, îzah kir.

Zanîngehan Sûriyê di Demê Rejîma Kevn de

Serraj li ser şêwaza perwerdeyê di zanîngehan Sûriyê de di demê rejîma kevn de got, ku di wê demê de gradeyên xwendekarên ku bi rejîma ve girêdayî bûn an jî endamên Partiya Baas bûn bi wan yên din jî cihê wisa kiribû, û daxwaz kir ku vegere \"deriyên çand û sîvîlîzasyona Îslamî\" ku li wir xwendekar bibe navenda dersê ne mamoste, modela ku hinek zanîngehanê Amerîkayê jî ji wê fêr bûn.