دمشق-العاصمة نيوز
\n\nتُعد دمشق، أقدم مدينة مأهولة في العالم، شاهداً حياً على تاريخ عمراني يمتد لأكثر من أحد عشر ألف عام، حيث تعاقبت عليها حضارات متعددة تركت بصماتها الفريدة على طابعها العمراني. وقد شكل هذا الإرث محور محاضرة ألقاها اليوم الدكتور المعماري عبد الرزاق معاذ في المكتبة الوطنية، موثقاً رحلة المدينة ككيان حضري نابض يشهد على استمرارية البناء والإبداع.
\n\nوأوضح معاذ أن جمال عمران دمشق المتراكم منذ عصر الآراميين وحتى العثمانيين ما زال يثير إعجاب الباحثين، مشيراً إلى أنه سبق أن قدم هذه المحاضرة في جامعة طوكيو ضمن مشروع لتوثيق تاريخ المدينة.
\n\nأشار معاذ إلى أن دراسته المنهجية للتاريخ العمراني بدأت قبل نحو أربعين عاماً، حين نشر بحثه عام 1985 في مجلة «التراث العربي» حول المؤرخين الذين وثقوا الأوابد حتى نهاية العهد العثماني.
\n\nكما توقف عند الحافظ ابن عساكر بوصفه أبرز مؤرخي دمشق، حيث ألف موسوعته «تاريخ دمشق» التي تضم نحو 80 مجلداً، خصص أحدها للطبوغرافيا ومعالم المدينة، واعتُبر بمثابة صانع «الديكور المسرحي» لأحداث التاريخ. وقد حققها صلاح الدين المنجد، وترجمها نيكيتا إليسيف إلى الفرنسية مع شروح علمية جعلتها مرجعاً رئيسياً لفهم جغرافية دمشق.
\n\n![](\"uploads/news/182335dff4ff97142e4b9e1216a1818f88f03da6.jpg\")
واستعرض معاذ الأعمال الأوروبية الأولى حول دمشق في مطلع القرن العشرين، ثم تناول منهجية دراسة الأحياء مثل الصالحية والميدان كنماذج للحياة الاجتماعية والاقتصادية المتنوعة، وتحدث عن حي ساروجة المهدد بالزوال والذي يحتفظ بخصائص دمشقية أصيلة. وأكد أن الأبحاث الحديثة تثبت أن النسيج العمراني الدمشقي ليس عشوائياً بل عضوي، تشكل عبر قرون وفق حاجات المجتمع والبيئة.
\nوفقاً لمعاذ، تظهر المكتشفات الأثرية وجود دمشق منذ العصر الحجري، وورد اسمها في رقيمات إبلا في الألف الثالث قبل الميلاد، ثم أصبحت عاصمة لمملكة آرام ولاحقاً عاصمة الدولة الأموية، ما يجعلها أقدم مدينة مأهولة بشكل متواصل في العالم.
\n\nوأكد أن الجامع الأموي يشكل حجر الزاوية في عمران دمشق، ليس فقط لجماله المعماري بل لدوره الديني والثقافي وتأثيره في تخطيط المدينة، مستشهداً بقول الوليد بن عبد الملك: «أردت أن أزيدكم خامسة، وهي هذا الجامع». وقد خضع الجامع لتحولات كبيرة عبر القرون وما زال موضوعاً لبحوث حديثة في فرنسا وبريطانيا.
\n\n![](\"uploads/news/cc374d7e6d621c5c26f0f2621e3e8e9e53a1d205.jpg\")
أوضح معاذ أن دمشق شهدت تحولات عمرانية ومعمارية كبرى منذ أواخر العصر الأيوبي حتى المملوكي والعثماني، ففي مطلع القرن السابع الهجري، غيّرت مشاريع تنظيمية واسعة ملامح المدينة، أبرزها مشروع كافور الحُساني سنة 623 هـ لفتح طريق من ساروجة إلى الشيبانية، ما أدى إلى اختفاء أغلب الأوابد الأيوبية باستثناء التربة الحافظية وبعض المباني المحدودة.
\nذكر معاذ أن القرن الخامس عشر كان إحدى أزهى مراحل دمشق عمراناً واقتصاداً، حيث ازدهرت الحرف والتجارة وخاصة إنتاج الأقمشة الحريرية والمصنوعات اليدوية، وظهرت الأسواق والخانات، وامتد العمران خارج الأسوار إلى أحياء جديدة مثل ساروجة والسويقة. وتميز الطراز المملوكي بزخارفه الدقيقة كما في المدرسة الصابونية، وشُيدت جوامع كبيرة مثل جامع يلبغا الذي هدم بين عامي 1968 و1975، ومئذنة جامع الورد الباقية حتى اليوم.
\n\n![](\"uploads/news/2bd796df72a5a8e5a89b6937964e2a252c6d79ef.jpg\")
مع انتقال الحكم إلى العثمانيين، دخلت دمشق مرحلة جديدة من التوسع والازدهار، وبلغت ذروة نشاطها الاقتصادي والاجتماعي في القرن السادس عشر، وامتد عمرانها تدريجياً حتى وصل مطلع القرن العشرين إلى حدودها الحالية تقريباً، وعكست الأبنية العامة والعمائر السكنية حيوية المجتمع الدمشقي وارتباطه بالتطورات المعمارية في مدن الدولة العثمانية.
\nاختتم معاذ محاضرته بالتأكيد على أن كتابة تاريخ دمشق ليست مهمة تأريخية أو أثرية فقط، بل مشروع إنساني ومعرفي يتطلب تعاون باحثين محليين وعالميين للحفاظ على هوية المدينة.
\n\nيُذكر أن عبد الرزاق معاذ، من مواليد دمشق عام 1962، وهو باحث معماري متخصص في تاريخ العمارة والتراث، حاصل على دكتوراه من جامعة إكس-مرسيليا عام 1991، عمل أستاذاً زائراً في هارفارد، وشغل منصب المدير العام للآثار والمتاحف قبل مغادرته البلاد لمواقفه المناهضة للنظام السابق. تتركز أبحاثه على العمارة الإسلامية والمدن الشرقية والحياة السكنية بدمشق وتأهيل المتاحف، كما شارك في توثيق التراث السوري، وهو ابن الفنان والباحث خالد معاذ الذي كان له أثر في توجهه نحو قضايا التراث.
\n\n![](\"uploads/news/d67d6fd6f9748cb4e3efb4f5861f35ba75e14916.jpg\")
![](\"uploads/news/8cb0913c3972c98e68463023cff95860b352bee7.jpg\")
![](\"uploads/news/b1eb90b21c57b682f04bcb36c88c7e4942beaa16.jpg\")
Damascus - Al-Asima News
\n\nDamascus, the oldest continuously inhabited city in the world, has been narrating its architectural story for over eleven thousand years, shaped by successive civilizations, each leaving its unique imprint. This heritage was the focus of a lecture delivered today by architect Dr. Abdul Razzaq Muadh at the National Library, documenting the city's journey as a living urban entity witnessing ongoing construction and creativity.
\n\nMuadh explained that the accumulated architectural beauty of Damascus, from the Arameans to the Ottomans, continues to astonish researchers. He noted that he previously presented this lecture at the University of Tokyo as part of a project documenting the city's history.
\n\nMuadh mentioned that his systematic study of architectural history began nearly forty years ago, when he published his research in 1985 in the \"Arab Heritage\" magazine about historians who documented monuments up to the end of the Ottoman era.
\n\nHe highlighted the prominent historian Ibn Asakir, who authored the encyclopedia \"History of Damascus\" in about 80 volumes, dedicating one to the city's topography and landmarks. He was considered the \"stage decorator\" of historical events. The work was edited by Salahuddin Al-Munjid and translated into French by Nikita Eliseev with scholarly annotations, making it a primary reference for understanding Damascus' geography.
\n\nMuadh reviewed early European works on Damascus from the early twentieth century, then moved to methodologies studying neighborhoods such as Al-Salihiyah and Al-Midan as models of diverse social and economic life. He spoke about the Sarouja neighborhood, threatened with disappearance but retaining authentic Damascene characteristics. He emphasized that recent studies prove Damascus' urban fabric is not random but organic, formed over centuries according to societal and environmental needs.
\nAccording to Muadh, archaeological findings show Damascus' existence since the Stone Age, with its name appearing on Ebla tablets from the third millennium BC. It later became the capital of the Aramean kingdom and subsequently the Umayyad state, making it the oldest continuously inhabited city globally.
\n\nHe affirmed that the Umayyad Mosque is a cornerstone of Damascus' architecture, not only for its aesthetic value but also for its religious and cultural role and its influence on city planning, citing Caliph Al-Walid ibn Abd al-Malik's statement: \"I wanted to add a fifth for you, which is this mosque.\" The mosque has undergone significant transformations over centuries and remains a subject of recent research in France and Britain.
\n\nMuadh explained that Damascus experienced major architectural transformations from the late Ayyubid era through the Mamluk and Ottoman periods. In the early 7th century AH, wide organizational projects altered the city's features, notably Kafur al-Husani's 623 AH project to open a road from Sarouja to Al-Shibaniyah, leading to the disappearance of most Ayyubid monuments except for the Hafizi tomb and some limited buildings.
\nMuadh stated that the 15th century was one of Damascus' most flourishing periods architecturally and economically, with crafts and trade thriving, especially silk fabric production and handicrafts. Markets and caravanserais appeared, and urban expansion went beyond the walls to new neighborhoods like Sarouja and Al-Suwaika. The Mamluk style was distinguished by intricate decorations, as seen in the Sabouniya Madrasa, and large mosques were built, such as the Yalbugha Mosque, demolished between 1968 and 1975, and the remaining minaret of the Al-Ward Mosque.
\n\nWith the Ottoman takeover, Damascus entered a new phase of expansion and prosperity, reaching its peak economic and social activity in the 16th century. Urban development gradually extended until the early 20th century to nearly its current boundaries. Public buildings and residential complexes reflected the vitality of Damascene society and its connection to architectural developments in Ottoman cities.
\nMuadh concluded his lecture by emphasizing that writing Damascus' history is not only a historical or archaeological task but a human and intellectual project requiring collaboration between local and international researchers to preserve the city's identity.
\n\nIt is noted that Abdul Razzaq Muadh, born in Damascus in 1962, is an architectural researcher specializing in architectural history and heritage. He holds a PhD from the University of Aix-Marseille (1991), served as a visiting professor at Harvard, and was the Director General of Antiquities and Museums before leaving the country due to his opposition to the former regime. His research focuses on Islamic architecture, Eastern cities, residential life in Damascus, and museum rehabilitation. He also contributed to documenting Syrian heritage and is the son of artist and researcher Khalid Muadh, who influenced his focus on heritage issues.
\n\nDamas - Al-Asima News
\n\nDamas, la plus ancienne ville habitée en continu au monde, raconte depuis plus de onze mille ans son histoire architecturale, façonnée par des civilisations successives, chacune laissant son empreinte unique. Ce patrimoine a été au centre d'une conférence donnée aujourd'hui par l'architecte Dr Abdul Razzaq Muadh à la Bibliothèque nationale, documentant le parcours de la ville en tant qu'entité urbaine vivante témoignant de la continuité de la construction et de la créativité.
\n\nMuadh a expliqué que la beauté architecturale accumulée de Damas, des Araméens aux Ottomans, continue d'émerveiller les chercheurs. Il a noté avoir déjà présenté cette conférence à l'Université de Tokyo dans le cadre d'un projet de documentation de l'histoire de la ville.
\n\nMuadh a mentionné que son étude systématique de l'histoire architecturale a commencé il y a près de quarante ans, lorsqu'il a publié en 1985 sa recherche dans la revue « Patrimoine Arabe » sur les historiens ayant documenté les monuments jusqu'à la fin de l'ère ottomane.
\n\nIl a souligné l'historien éminent Ibn Asakir, qui a écrit l'encyclopédie « Histoire de Damas » en environ 80 volumes, dont un dédié à la topographie et aux monuments de la ville. Il était considéré comme le « décorateur scénique » des événements historiques. L'œuvre a été éditée par Salahuddin Al-Munjid et traduite en français par Nikita Eliseev avec des annotations savantes, en faisant une référence principale pour comprendre la géographie de Damas.
\n\nMuadh a passé en revue les premières œuvres européennes sur Damas au début du XXe siècle, puis a abordé les méthodologies d'étude des quartiers tels qu'Al-Salihiyah et Al-Midan comme modèles de vie sociale et économique diversifiée. Il a parlé du quartier de Sarouja, menacé de disparition mais conservant des caractéristiques damascènes authentiques. Il a souligné que les études récentes prouvent que le tissu urbain de Damas n'est pas aléatoire mais organique, formé au fil des siècles selon les besoins sociaux et environnementaux.
\nSelon Muadh, les découvertes archéologiques montrent l'existence de Damas depuis l'âge de pierre, son nom apparaissant sur des tablettes d'Ebla datant du troisième millénaire avant J.-C. Elle est ensuite devenue la capitale du royaume araméen puis de l'État omeyyade, ce qui en fait la plus ancienne ville habitée en continu au monde.
\n\nIl a affirmé que la mosquée omeyyade constitue la pierre angulaire de l'architecture de Damas, non seulement pour sa beauté architecturale mais aussi pour son rôle religieux et culturel et son influence sur l'urbanisme, citant le calife Al-Walid ibn Abd al-Malik : « Je voulais vous ajouter une cinquième, qui est cette mosquée. » La mosquée a subi d'importantes transformations au fil des siècles et fait toujours l'objet de recherches récentes en France et en Grande-Bretagne.
\n\nMuadh a expliqué que Damas a connu d'importantes transformations architecturales de la fin de l'époque ayyoubide jusqu'aux périodes mamelouke et ottomane. Au début du 7e siècle de l'Hégire, de vastes projets d'organisation ont modifié le visage de la ville, notamment le projet de Kafur al-Husani en 623 AH pour ouvrir une route de Sarouja à Al-Shibaniyah, entraînant la disparition de la plupart des monuments ayyoubides à l'exception du tombeau hafizi et de quelques bâtiments limités.
\nMuadh a indiqué que le XVe siècle fut l'une des périodes les plus florissantes de Damas sur le plan architectural et économique, avec un essor des métiers et du commerce, notamment la production de tissus de soie et de l'artisanat. Des marchés et des khans sont apparus, et l'urbanisation s'est étendue au-delà des murailles vers de nouveaux quartiers comme Sarouja et Al-Suwaika. Le style mamelouk se distinguait par ses décorations raffinées, comme à la madrasa Sabouniya, et de grandes mosquées furent construites, telles que la mosquée Yalbugha, démolie entre 1968 et 1975, et le minaret restant de la mosquée Al-Ward.
\n\nAvec la prise de contrôle ottomane, Damas entra dans une nouvelle phase d'expansion et de prospérité, atteignant son apogée économique et sociale au XVIe siècle. Le développement urbain s'est progressivement étendu jusqu'au début du XXe siècle, presque à ses frontières actuelles. Les bâtiments publics et les complexes résidentiels reflétaient la vitalité de la société damascène et son lien avec les évolutions architecturales dans les villes ottomanes.
\nMuadh a conclu sa conférence en soulignant que l'écriture de l'histoire de Damas n'est pas seulement une tâche historique ou archéologique, mais un projet humain et intellectuel nécessitant la collaboration de chercheurs locaux et internationaux pour préserver l'identité de la ville.
\n\nIl est à noter qu'Abdul Razzaq Muadh, né à Damas en 1962, est un chercheur en architecture spécialisé dans l'histoire de l'architecture et du patrimoine. Il détient un doctorat de l'Université d'Aix-Marseille (1991), a été professeur invité à Harvard, et a occupé le poste de directeur général des antiquités et des musées avant de quitter le pays en raison de son opposition à l'ancien régime. Ses recherches portent sur l'architecture islamique, les villes orientales, la vie résidentielle à Damas et la réhabilitation des musées. Il a également contribué à la documentation du patrimoine syrien et est le fils de l'artiste et chercheur Khalid Muadh, qui a influencé son orientation vers les questions patrimoniales.
\n\nŞam - Al-Asima News
\n\nDünyanın en eski sürekli yerleşim yeri olan Şam, on bir bin yıldan fazla süredir ardı ardına gelen medeniyetlerin şekillendirdiği benzersiz mimari hikayesini anlatmaya devam ediyor. Bu miras, bugün Ulusal Kütüphane'de mimar Dr. Abdul Razzaq Muadh tarafından verilen bir konferansın odağını oluşturdu ve şehri yaşayan, sürekli inşa ve yaratıcılığı belgeleyen bir kentsel varlık olarak ele aldı.
\n\nMuadh, Aramiler'den Osmanlılara kadar biriken Şam mimarisinin güzelliğinin araştırmacıları hala şaşırttığını belirtti. Bu konferansı daha önce Tokyo Üniversitesi'nde şehir tarihini belgeleyen bir proje kapsamında sunduğunu ifade etti.
\n\nMuadh, mimari tarih üzerine sistematik çalışmasının yaklaşık kırk yıl önce, 1985 yılında \"Arap Mirası\" dergisinde Osmanlı dönemi sonuna kadar anıtları belgeleyen tarihçiler üzerine araştırmasını yayımlamasıyla başladığını söyledi.
\n\nŞam'ın önde gelen tarihçisi İbn Asakir'e değindi. Yaklaşık 80 ciltlik \"Şam Tarihi\" ansiklopedisini yazdı; bir cildi şehrin topoğrafyası ve simge yapıları için ayrıldı. Tarih olaylarının \"sahne dekoratörü\" olarak kabul edildi. Eser, Salahuddin Al-Munjid tarafından düzenlendi ve Nikita Eliseev tarafından Fransızcaya çevrildi; bilimsel açıklamalarla Şam coğrafyasını anlamada temel bir kaynak haline geldi.
\n\nMuadh, 20. yüzyıl başlarındaki Şam üzerine erken Avrupa çalışmalarını inceledi, ardından sosyal ve ekonomik çeşitliliğin bir modeli olarak Salihiyye ve Meydan mahallelerinin incelenme yöntemlerine geçti. Yok olma tehdidi altında olan ancak özgün Şam özelliklerini koruyan Saruca mahallesinden bahsetti. Modern araştırmaların, Şam'ın kentsel dokusunun rastgele değil, toplumun ve çevrenin ihtiyaçlarına göre yüzyıllar içinde organik olarak şekillendiğini kanıtladığını vurguladı.
\nMuadh'a göre arkeolojik buluntular, Şam'ın Taş Devri'nden beri var olduğunu gösteriyor; adı MÖ üçüncü binyılda Ebla tabletlerinde geçiyor. Daha sonra Aram krallığının başkenti ve ardından Emevi devletinin başkenti oldu; bu da onu dünyadaki en eski sürekli yerleşim yeri yapıyor.
\n\nEmevi Camii'nin Şam mimarisinin temel taşı olduğunu, sadece mimari güzelliği için değil, dini ve kültürel rolü ile şehir planlamasına etkisi nedeniyle de önemli olduğunu vurguladı. Halife Velid bin Abdülmelik'in \"Size beşinciyi eklemek istedim, o da bu camidir\" sözünü örnek gösterdi. Cami, yüzyıllar boyunca büyük değişikliklere uğradı ve hala Fransa ve İngiltere'de güncel araştırmaların konusu olmaya devam ediyor.
\n\nMuadh, Şam'ın mimari dönüşümlerinin Eyyubi sonlarından Memluk ve Osmanlı dönemlerine kadar devam ettiğini belirtti. 7. yüzyıl hicri başlarında, Saruca'dan Şibaniyye'ye yol açmak için 623 H'de Kafur el-Husani'nin projesi gibi geniş düzenleme projeleri şehrin görünümünü değiştirdi. Bu, çoğu Eyyubi anıtının yok olmasına neden oldu; sadece Hafizi türbesi ve birkaç sınırlı yapı kaldı.
\nMuadh, 15. yüzyılın Şam için mimari ve ekonomik açıdan en parlak dönemlerden biri olduğunu belirtti. Özellikle ipek kumaş üretimi ve el sanatları olmak üzere zanaatlar ve ticaret gelişti, pazarlar ve hanlar ortaya çıktı. Şehir surlarının dışına Saruca ve Süveike gibi yeni mahalleler yayıldı. Memluk tarzı, Sabuniya Medresesi'nde görülen ince süslemeleriyle öne çıktı ve Yalbugha Camii gibi büyük camiler inşa edildi; bu camii 1968-1975 yılları arasında yıkıldı, günümüzde ise Al-Verd Camii'nin minaresi ayakta kaldı.
\n\nOsmanlıların yönetimi devralmasıyla Şam yeni bir genişleme ve refah dönemine girdi. 16. yüzyılda ekonomik ve sosyal faaliyetler zirveye ulaştı. Kentsel gelişme yavaş yavaş 20. yüzyıl başlarına kadar devam etti ve günümüzdeki sınırlarına yaklaştı. Kamu binaları ve konut yapıları, Şam toplumunun canlılığını ve Osmanlı şehirlerindeki mimari gelişmelerle bağlantısını yansıttı.
\nMuadh, Şam tarihinin yazımının sadece tarihsel veya arkeolojik bir görev olmadığını, aynı zamanda şehrin kimliğini korumak için yerel ve uluslararası araştırmacıların iş birliğini gerektiren insani ve entelektüel bir proje olduğunu vurgulayarak konuşmasını sonlandırdı.
\n\n1962 doğumlu olan Abdul Razzaq Muadh, mimari tarih ve miras alanında uzman bir araştırmacıdır. 1991 yılında Aix-Marseille Üniversitesi'nden doktora aldı, Harvard'da misafir öğretim üyesi olarak görev yaptı ve eski rejime muhalif tutumları nedeniyle ülkeyi terk etmeden önce Antik Eserler ve Müzeler Genel Müdürü olarak görev yaptı. Araştırmaları İslam mimarisi, doğu şehirleri, Şam'daki konut yaşamı ve müze rehabilitasyonu üzerine yoğunlaşmaktadır. Ayrıca Suriye mirasının belgelenmesine katkıda bulunmuş ve sanatçı ve araştırmacı Khalid Muadh'ın oğlu olarak miras konularına yönelmesinde etkili olmuştur.
\n\nDimashq - Al-Asima News
\n\nDimashq, herî kevnî bajarê ku her dem tê xweşxistinê ye li cîhanê, ji ber zêdetir ji hinekê deh hezar salan çîrokê mîmariyê xwe dipeyivîne, ku ji hêla çand û perwerdehiyên cûda ve hatine şêwazdan, her dema xwe îmza xwe ya taybet li ser şêwaza mîmariyê xwe danîye. Ev miras bû sernavê lêkolînekê ku îro Dr. Abdul Razzaq Muadh, mîmarekê, li Pirtûkxaneya Neteweyî dan û rêwîtiya bajar wekî yekîtiya bajarî ya jiyanê ku di berdewamî de avakirin û afirandina xwe nîşan dide belge kir.
\n\nMuadh vekir ku bedewiya mîmariyê ya Dimashqê ku ji Aramiyan heta Osmaniyan hatî berhevkirin, hêj jî lêkolîneran şaş dike, û nîşan da ku ew berê jî ev lêkolîn di Zanîngeha Tokyo de di projeyek belgekirina dîroka bajarê de pêşkêş kiribû.
\n\nMuadh got ku xwendina rêbazî ya wî ya li ser dîroka mîmariyê dest pê kir çend sedsal berê, dema ku di sala 1985-an de lêkolîna xwe di kovara \"Mirasa Erebî\" de derxist ku li ser dîrokvanan bû ku anîbûn belgekirina abidên heta dawiya dewleta Osmanî.
\n\nWê jî li ser Îbn Asakir, ku wekî dîrokvanê herî girîng a Dimashq tê hesibandin, rawestiye. Ew encûmena \"Dîroka Dimashq\" li ser 80 ciltekî nivîsandibû, û yek ji wan ji bo topografî û nîşanên bajarê bû. Ew wekî \"kesê ku dekorasyona sahneyê ya bûyeran çêkir\" tê hesibandin. Ev eser ji hêla Salahuddin Al-Munjid ve hate rêvebirin û ji hêla Nikita Eliseev ve bi şiroveyên zanistî bo fransî hat wergerandin, ku wî bû sedema sereke ji bo têgihiştina coğrafyayê Dimashqê.
\n\nMuadh karên ewropayî yên destpêka sedsala vîsê li ser Dimashqê nîşan da, paşê rêbazên xwendina navçeyên wekî Salihiyê û Meydan wek nimûneyên jiyana civakî û aborî hate şîrove kirin. Ew li ser navçeya Sarûca, ku di encama winda bûnê de ye û hîn jî taybetmendiyên dimashqî xwe di dagirtinê de ye, axaft. Ew îzah kir ku lêkolînên nû nîşan didin ku tîpa mîmariyê ya Dimashqê ne rastî ye, lê organîk e ku di nav sedsalan de li gorî hewceyên civakî û çevreyê hate çêkirin.
\nLi gorî Muadh, dîtinên arkeolojîk nîşan dide ku Dimashq ji Dema Kevçîyê heye, û navê wê di tablokên Ebla yên sedsala sêyemîn pêşî zayînê de tê dema, paşê bû serokê dewleta Aram û paşê jî serokê dewleta Emevî, ku wê wekî herî kevnî bajarê her dem xweşxistinê ya cîhanê dike.
\n\nMuadh îzah kir ku Camiya Emevî bingehê mîmariyê ya Dimashqê ye, ne tenê ji ber bedewiya mîmariyê, lê ji ber rolê dînî û çandî û tesîrê wê di planê bajarê de jî. Ew gotina Velîd b. Abdülmelikê şerh da: “Ez dixwestim ji we re pêncê zêde bikim, ew jî ev cami ye.” Camiya di nav sedsalan de guhertinên mezin kir û hîn jî mijara lêkolînên nû yên li Fransa û Brîtanya ye.
\n\nMuadh vekir ku Dimashq ji dawiya dema Eyûbiyan heta dema Memluk û Osmaniyan guhertinên mezin yên mîmariyê û şêwazî şehri hatine dîtin. Di destpêka sedsala heftê ya hejriyê de, projeyên rêkxistinê yên fireh şêwaza bajarê guhertin, bi taybetî projeya Kafur al-Husani ya sala 623 hejriyê ji Sarûca heta Şibaniyê rê vekir, ku ew sebeb bû ku piraniya abidên Eyûbiyan winda bûn, tenê türbeya Hafizî û hin avahiyên sinorî mayîn.
\nMuadh got ku sedsala panzdehîn yek ji serkeftîyên mezin a Dimashqê li mîmariyê û aborî bû, ku di vê demê de huner û bazirganî, bi taybetî çêkirina xwênanên zîrîn û berhemên destan, pêşketin. Bazaran û xanan hatin afirandin, û avahiyê ji derveyî deriyên bajarê berdewam bû heta navçeyên nû wekî Sarûca û Suweqa. Şêwaza Memluk bi bezemên xwe yên hêsan wekî Medreseya Sabûnî, û camiyên mezin wekî Camiya Yelbêxa ku di navbera 1968 û 1975 de hatî xwarin û minareya Camiya Elwerd ku hîn jî heye, taybet bû.
\n\nBi veguhastina hukûmeta Osmanî, Dimashq qada nû ya berfirehî û serketinê hat, û li sedsala şanzdehîn xebata aborî û civakî ya wê di herî zêde de bû. Avahiyê berdewam berdewam bû heta destpêka sedsala bîstê û nêzîkî sinorên heyî yên wê bû. Avahiyên giştî û malên nivîsandî jiyana civaka Dimashqê û têkiliyê wê bi pêşkeftinên mîmariyê yên li bajarên dewleta Osmanî nîşan da.
\nMuadh axaftina xwe bi vî peyamê qedand ku nivîsina dîroka Dimashq ne tenê karê dîrokî an arkeolojîk e, lê projeya mirovî û zanistî ye ku pêdivî ye lêkolînerên herêmî û navneteweyî bi hev re bibin da ku nasnameya bajarê parastin.
\n\nJi bîr anîn ku Abdul Razzaq Muadh, ku di sala 1962 de li Dimashq hatî dinyayê, lêkolînerê mîmariyê ye ku di dîroka mîmariyê û mirasê de taybetmendîye. Ew doktorayê xwe ji Zanîngeha Aix-Marseille li sala 1991 wergirt, wekî mamosteya mêvan li Harvard xebitî, û berî ku welatê xwe ji ber pozîsyona xwe ya li dijî hêzên berê bigere, serokê giştî ya mirî û muzeyan bû. Lêkolînên wî li ser mîmariyê Îslamî, bajarên rojhilatî, jiyana malperî li Dimashq û nûvekirina muzeyan fokus kir. Hêvîdar bû ku mirasa Sûriyê belge bike, û wî kurê hunermend û lêkolînerê Khalid Muadh e ku li rêya wî di meseleya mirasê de tesîr kiriye.
\n\nДамаск - Al-Asima News
\n\nДамаск, самый древний непрерывно населённый город в мире, уже более одиннадцати тысяч лет рассказывает свою архитектурную историю, сформированную множеством цивилизаций, каждая из которых оставила свой уникальный след. Это наследие стало темой лекции, которую сегодня прочитал архитектор доктор Абдул Раззак Муаз в Национальной библиотеке, документируя путь города как живого урбанистического организма, свидетельствующего о непрерывном строительстве и творчестве.
\n\nМуаз объяснил, что накопленная архитектурная красота Дамаска с эпохи арамеев до османов продолжает удивлять исследователей. Он отметил, что ранее уже представлял эту лекцию в Токийском университете в рамках проекта по документированию истории города.
\n\nМуаз упомянул, что его систематическое изучение архитектурной истории началось около сорока лет назад, когда в 1985 году он опубликовал исследование в журнале «Арабское наследие» о историках, документировавших памятники до конца османской эпохи.
\n\nОн выделил выдающегося историка Ибн Асакера, который написал энциклопедию «История Дамаска» примерно в 80 томах, один из которых посвящён топографии и достопримечательностям города. Его считали «сценографом» исторических событий. Работа была отредактирована Салахуддином Аль-Мунджидом и переведена на французский язык Никитой Элисеевым с научными комментариями, что сделало её основным источником для понимания географии Дамаска.
\n\nМуаз рассмотрел первые европейские работы о Дамаске начала XX века, затем перешёл к методологиям изучения районов, таких как Ас-Салихия и Аль-Мидан, как моделей разнообразной социальной и экономической жизни. Он рассказал о районе Саруджа, находящемся под угрозой исчезновения, но сохраняющем подлинные дамасские черты. Он подчеркнул, что современные исследования доказывают, что урбанистическая структура Дамаска не случайна, а органична, сформировалась на протяжении веков в соответствии с потребностями общества и среды.
\nПо словам Муаза, археологические находки свидетельствуют о существовании Дамаска с каменного века, а его имя упоминается на табличках Эблы третьего тысячелетия до н.э. Позже он стал столицей арамейского царства, а затем столицей Омейядского государства, что делает его самым древним непрерывно населенным городом в мире.
\n\nОн подчеркнул, что Омейядская мечеть является краеугольным камнем архитектуры Дамаска не только благодаря своей красоте, но и из-за своей религиозной и культурной роли, а также влияния на планировку города, приведя в пример слова халифа Аль-Валида ибн Абд аль-Малика: «Я хотел добавить вам пятую, и это эта мечеть». Мечеть претерпела значительные изменения на протяжении веков и остаётся объектом современных исследований во Франции и Великобритании.
\n\nМуаз пояснил, что Дамаск пережил крупные архитектурные преобразования с позднего периода Айюбидов до Мамлюков и Османов. В начале VII века хиджры масштабные организационные проекты изменили облик города, особенно проект Кафура аль-Хусани 623 года хиджры по открытию дороги от Саруджи до Аш-Шибанийи, что привело к исчезновению большинства айюбидских памятников, за исключением мавзолея Хафизи и некоторых ограниченных зданий.
\nМуаз отметил, что XV век был одним из самых расцветающих периодов Дамаска как в архитектурном, так и в экономическом плане, когда процветали ремёсла и торговля, особенно производство шёлковых тканей и изделий ручной работы. Появились рынки и караван-сараи, а за стенами города возникли новые кварталы, такие как Саруджа и Ас-Сувайка. Мамлюкский стиль отличался тонкой отделкой, как в медресе Сабуния, и были построены крупные мечети, такие как мечеть Яльбуга, снесённая в 1968–1975 годах, и сохранившаяся минарет мечети Аль-Вард.
\n\nС приходом османов Дамаск вступил в новую фазу расширения и процветания, достигнув пика экономической и социальной активности в XVI веке. Градостроительство постепенно расширялось до начала XX века почти до нынешних границ. Общественные здания и жилые комплексы отражали жизнеспособность дамасского общества и его связь с архитектурными разработками в городах Османской империи.
\nМуаз завершил лекцию, подчеркнув, что написание истории Дамаска — это не только историческая или археологическая задача, но и гуманитарный и интеллектуальный проект, требующий сотрудничества местных и международных исследователей для сохранения идентичности города.
\n\nОтметим, что Абдул Раззак Муаз, родившийся в Дамаске в 1962 году, является исследователем архитектуры, специализирующимся на истории архитектуры и наследия. Он получил докторскую степень в Университете Экс-Марсель в 1991 году, работал приглашённым профессором в Гарварде и занимал должность генерального директора по древностям и музеям до отъезда из страны из-за своей оппозиции прежнему режиму. Его исследования сосредоточены на исламской архитектуре, восточных городах, жилой жизни в Дамаске и реабилитации музеев. Он также участвовал в документации сирийского наследия и является сыном художника и исследователя Халид Муаз, который оказал влияние на его интерес к вопросам наследия.
\n\nدمشق - العاصمه نیوز
\n\nدمشق، قدیمیترین شهر مسکونی مداوم جهان، بیش از یازده هزار سال است که داستان معماری خود را روایت میکند، داستانی که توسط تمدنهای متوالی شکل گرفته و هر دوره ردپای منحصر به فرد خود را بر آن گذاشته است. این میراث محور سخنرانی امروز دکتر عبدالرزاق معاذ، معمار، در کتابخانه ملی بود که سفر شهر را به عنوان یک موجود زنده شهری مستند کرد که شاهد استمرار ساخت و خلاقیت است.
\n\nمعاذ توضیح داد که زیبایی معماری انباشته دمشق از دوره آرامیان تا عثمانیان همچنان پژوهشگران را شگفتزده میکند و اشاره کرد که این سخنرانی را پیشتر در دانشگاه توکیو در قالب پروژهای برای مستندسازی تاریخ شهر ارائه داده است.
\n\nمعاذ یادآور شد که مطالعه نظاممندش درباره تاریخ معماری حدود چهل سال پیش آغاز شد، زمانی که در سال ۱۹۸۵ مقالهای در مجله «میراث عربی» درباره تاریخنگارانی که آثار تاریخی را تا پایان دوره عثمانی مستند کرده بودند، منتشر کرد.
\n\nاو به ابن عساکر، برجستهترین مورخ دمشق، اشاره کرد که دائرةالمعارف «تاریخ دمشق» را در حدود ۸۰ جلد تألیف کرد و یکی از آنها را به توپوگرافی و نشانههای شهر اختصاص داد. ابن عساکر به عنوان «صاحب دکور صحنه» رویدادهای تاریخی شناخته میشود. این اثر توسط صلاحالدین المنجد ویراستاری و توسط نیکیتا الیسیف به فرانسه ترجمه شده که با شرحهای علمی آن را مرجع اصلی فهم جغرافیای دمشق ساخته است.
\n\nمعاذ به بررسی نخستین آثار اروپایی درباره دمشق در اوایل قرن بیستم پرداخت و سپس به روششناسی مطالعه محلههایی مانند صالحیه و میدان به عنوان نمونههایی از زندگی اجتماعی و اقتصادی متنوع پرداخت. او درباره محله ساروجة، که در معرض نابودی است اما ویژگیهای اصیل دمشقی را حفظ کرده، سخن گفت. تأکید کرد که پژوهشهای جدید نشان میدهد که بافت معماری دمشق تصادفی نیست بلکه ارگانیک است و طی قرون بر اساس نیازهای جامعه و محیط شکل گرفته است.
\nبر اساس گفتههای معاذ، یافتههای باستانشناسی وجود دمشق را از عصر سنگی نشان میدهد و نام آن در لوحهای ابلا در هزاره سوم قبل از میلاد آمده است. سپس پایتخت پادشاهی آرام و بعداً دولت اموی شد که آن را قدیمیترین شهر مسکونی مداوم جهان میسازد.
\n\nمعاذ تأکید کرد که مسجد اموی سنگ بنای معماری دمشق است، نه تنها به دلیل زیبایی معماری بلکه به دلیل نقش دینی و فرهنگی و تأثیر آن در طرحریزی شهر، با استناد به گفته ولید بن عبد الملک: «خواستم برای شما پنجمین را اضافه کنم و آن این مسجد است». مسجد در طول قرون دچار تحولات بزرگی شده و همچنان موضوع پژوهشهای جدید در فرانسه و بریتانیا است.
\n\nمعاذ توضیح داد که دمشق از اواخر دوره ایوبیان تا دورههای مملوک و عثمانی تحولات معماری عمدهای را تجربه کرده است. در اوایل قرن هفتم هجری، پروژههای سازماندهی گستردهای چهره شهر را تغییر دادند، از جمله پروژه کفور الحسنی در سال ۶۲۳ هجری برای بازکردن مسیر از ساروجة به شیبانیه، که منجر به ناپدید شدن بیشتر آثار ایوبی به جز تربت حافظی و چند ساختمان محدود شد.
\nمعاذ گفت که قرن پانزدهم یکی از شکوفاترین دورههای دمشق از نظر معماری و اقتصاد بود، با رونق صنایع دستی و تجارت به ویژه تولید پارچههای ابریشمی و محصولات دستی. بازارها و خانها ظاهر شدند و شهر از دیوارها فراتر رفت و به محلههای جدیدی مانند ساروجة و السویقة گسترش یافت. سبک مملوکی با تزئینات دقیق خود مانند مدرسه صابونی متمایز بود و مساجد بزرگی مانند مسجد یلبغا که بین سالهای ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۵ تخریب شد و مناره مسجد الورد که هنوز باقی است، ساخته شدند.
\n\nبا انتقال حکومت به عثمانیان، دمشق وارد مرحله جدیدی از گسترش و شکوفایی شد و در قرن شانزدهم اوج فعالیت اقتصادی و اجتماعی خود را تجربه کرد. توسعه شهری به تدریج ادامه یافت تا اوایل قرن بیستم تقریباً به مرزهای فعلی رسید. ساختمانهای عمومی و مجتمعهای مسکونی، پویایی جامعه دمشقی و ارتباط آن با تحولات معماری در شهرهای دولت عثمانی را منعکس کردند.
\nمعاذ سخنرانی خود را با تأکید بر این که نوشتن تاریخ دمشق تنها یک وظیفه تاریخی یا باستانشناسی نیست بلکه پروژهای انسانی و معرفتی است که نیازمند همکاری پژوهشگران محلی و جهانی برای حفظ هویت شهر است، به پایان رساند.
\n\nشایان ذکر است که عبدالرزاق معاذ، متولد دمشق در سال ۱۹۶۲، پژوهشگر معماری متخصص در تاریخ معماری و میراث است. وی دارای دکترای دانشگاه اکس-مارسی در سال ۱۹۹۱ است، استاد مدعو در دانشگاه هاروارد بوده و پیش از ترک کشور به دلیل مواضع مخالف خود با رژیم سابق، مدیرکل آثار باستانی و موزهها بوده است. تحقیقات او بر معماری اسلامی، شهرهای شرقی، زندگی مسکونی در دمشق و بازسازی موزهها متمرکز است و در مستندسازی میراث سوریه مشارکت داشته است. او پسر هنرمند و پژوهشگر خالد معاذ است که در گرایش وی به مسائل میراث تأثیرگذار بوده است.
\n\n